دیوان شمس - غزلیات

اگر سعی کنی قلبت را از من پنهان کنی، تصور می‌کنی که من از آن بی‌خبرم؛ یا اگر خطوطِ نامه را به شکلی پیچیده و درهم‌تنیده بنویسی، گمان می‌کنی که من قادر به خواندنِ آن نیستم؛ اما حقیقت این است که من بر اسرارِ تو آگاهی دارم.

من این مطالب را خودم بر صفحه ذهن و خیالم نقش نزده‌ام، زیرا من خود از حقیقتی که در نهادِ جانم جای گرفته و سرچشمه این کلام است، بی‌خبرم و این سخنان، جوششِ درونی و الهام‌گونه است.

من از خورشید برترم؛ ذراتِ روحِ من، همچون رقاصان و ذاکران، در پیشگاهِ من به سوی آن منبعِ حقیقت که گوهرافشان است، در حرکت و تکاپو هستند.

اگر نورِ تو در جهان نمی‌تابید، چگونه ذراتِ هستی خود را نشان می‌دادند؟ ای ذره‌ی ناچیز، چگونه می‌توانی از آن کشش و جذبه‌ی عیان و آشکار که تو را به سوی خود می‌خواند، فرار کنی؟

مانند پروانه‌ای که گردِ شمع می‌چرخد، تمامِ هستی گردِ وجودِ تو در گردش است؛ من پر و بالِ خود را (به معنایِ وجودِ ناچیزم را) به سوی تو می‌فرستم و در عوض، آن ذاتِ پراکنده و ناپایدارِ خویش را در تو فانی می‌سازم.

در خلوتِ انس، عشقی نهفته است که شرحِ آن به دلیلِ پیچیدگی و سوزندگی، به تکه‌تکه شدنِ جان می‌انجامد. اگر تو حقیقتاً خواهانِ درکِ این عشق هستی، من آن را در پیشِ رویِ خودت به تو نشان خواهم داد.

اگر در شک و گمان به سر می‌بری، بدان که این نقشِ گمان نیز از سوی من است؛ و منِ حقیقت، منکران و شکاکانِ این راه را به قعرِ گمراهی و حیرت می‌کشانم.

و اگر در مقامِ یقین هستی، این دامِ یقین را نیز از من ببین؛ من با استفاده از همین دامِ یقین، بندگانِ پذیرنده و حق‌جو را از کفر و تاریکی نجات می‌دهم.

اگر درد و رنجی در جان داری، به سوی من نگاه کن و آن را از جانبِ من ببین؛ زیرا تیرِ رنج و سختی، از هیچ کمانی جز کمانِ قدرتِ من رها نمی‌شود.

و اگر همان رنج به آسایش و راحت بدل شد، در همان لحظه باز به من بنگر و ببین که آن آرامش، نشانه‌ای از لطفِ پنهان و بی‌نام‌ونشانِ من است.

هر جا که این زیبایی و جمالِ الهی جلوه‌گر است، داد و ستدِ عاشقانه و قربانی کردنِ جان حلال و رواست؛ اما آنجا که شکوه و جلالِ کبریاییِ حق حاکم است، من دیگر قدرتِ سخن گفتن ندارم.