دیوان شمس - غزلیات

من با صداقت و پاکی عاشق هستم و هیچ بذر منفعت‌طلبی و طمعی در دلم نمی‌کارم؛ حامیِ فقر و بی‌نیازی هستم و هرگز برای رسیدن به مال و منال دنیا، خود را خوار نمی‌کنم.

نه بنده و فرمان‌بردار مردم هستم و نه از کسی چیزی طلب می‌کنم؛ من همچون پرنده‌ای هستم که پاهایش از بند آزاد شده است و نیازی به قفس یا توشه‌ای برای زندگانی ندارم.

من همچون ابری هستم که حاملِ آبِ حیات است و آسمانی که گوهرهای معنوی می‌افشاند؛ من این فیض و بخششِ الهی را بر روح‌های تشنه‌ی زمینی می‌بارم.

موسی (ع) آتش دید، اما آنچه او را شاد کرد نورِ حقیقتِ الهی بود؛ من نیز اگرچه از دور ممکن است مانند آتش (خطرناک یا سوزان) به نظر برسم، اما در حقیقت وجودم، سرشار از نور الهی هستم.

شاخه‌ی درخت مدام در حال تکان خوردن و تغییر است اما ریشه‌ی آن ثابت و پابرجاست؛ من نیز اگرچه در عالم ظاهر بی‌قرار و متغیر به نظر می‌رسم، اما در باطنِ روحی‌ام، ثبات و آرامشِ کامل دارم.

من پدیده‌ای شگفت‌انگیز در این جهانم که در کالبدِ مادی (مشتِ گل) پنهان شده‌ام؛ تاریکی‌های شبِ من همگی روزِ روشن است و در خزانِ زندگی‌ام نیز همیشه بهارِ معنوی دارم.

با پرنده‌ی شب هم‌نوا می‌شوم و با پرنده‌ی روز هم‌قدم، اما وقتی به خلوتِ باطن و حقیقتِ وجودی خویش بازمی‌گردم، از هر دوی این حالات و تعلقات فراتر می‌روم.

آن لحظه‌ای که از گم‌گشتگی و بی‌خودی به حضور در خویشتنِ حقیقی می‌رسم، تمامِ وجودم را به دست می‌آورم و از محدودیتی که حواس پنج‌گانه و عناصر چهارگانه بر من تحمیل کرده‌اند، رها می‌شوم.

جانِ انسان به ناحق ادعای داشتنِ اختیار و اراده‌ی مستقل می‌کند؛ اما وقتی در معرضِ اراده‌ی حقیقیِ الهی قرار می‌گیرد، اراده‌ی خود را به تمامی از دست می‌دهد و تسلیمِ محض می‌شود.

آن عقلی که به علم و مهارت خود می‌نازد، بادِ غرور و تکبر در سر دارد؛ اما وقتی من شرابِ عشق (حقیقتِ عرفانی) را پیش می‌آورم، آن غرور و پندارِ عقل در برابرِ مستیِ عشق از میان می‌رود.