دیوان شمس - غزلیات

بارها با خود عهد کردم که از مسیر جنون و عاشقی دست بکشم و دیوانگی نکنم، اما به محض دیدنِ تو، آن عهد را شکستم و تو تبدیل به تمامِ هستی و قرارِ جان من شدی.

من از روی حرص و طمع و با حماقتی خیره‌سرانه، طوری رفتار می‌کنم که گویی کشاورزی هستم که می‌خواهد محصول را قبل از کاشتنِ بذر، درو کند (اشاره به عجله و بی‌خردی در انجام کارها).

وقتی که تمامِ تدبیر و تقدیرِ جهان در دستِ عالمِ غیب (خداوند) است، من که فردی فضول و مغرور هستم، دیگر چه کاره‌ام و چرا باید بخواهم در کارِ دنیا دخالت کنم؟

هنگامی که تقدیر (قضا) قصد می‌کند با کسی شوخی کند و او را به بازی بگیرد، برای تحقیرِ او، کارهای ناممکن را بر دوشش می‌گذارد؛ مثلاً به سگی لنگ دستور می‌دهد که برود و فلان شکارِ دشوار را به چنگ آورد.

زمانی که لطف و رحمتِ الهی شاملِ حالِ انسان شود، به او پیام می‌دهد که آرام بگیر و بنشین؛ اختیار و اراده‌ی شخصی خود را کنار بگذار و خود را به دستِ اختیارِ من (خدا) بسپار.

اگر تو به دنبالِ شکار و صید می‌گردی، من از هر شکارِ دیگری برای تو دلپذیرترم؛ چرا که تمامِ جان و روحم را به عنوانِ پیشکش، در برابرِ تو قربانی می‌کنم.

نه از دامِ عشقِ من رنجی به کسی می‌رسد و نه از جامِ معرفتِ من آسیبی متوجه کسی می‌شود. تو چه یاری عجیب و بی‌نظیری هستی که هیچ‌کس مانندِ جمالِ تو را ندارد.

خاموش باش! اگر بیش از این درباره‌ی سخنانِ دلنشینِ آن یار سخن بگویم، کبوترِ جانِ من از این قفس (جسم) به سوی همان جایگاهِ نخستین و اصلِ خود پرواز خواهد کرد.

نامِ تبریز و شمسِ دین، علتِ درخششِ ستارگان است و رخسارِ خورشید (شمس) نیز به واسطه‌ی او منور شده و به اوجِ بلندترین جایگاهِ آسمان (طارم) رسیده است.