دیوان شمس - غزلیات

سخنان بیهوده و گزنده‌ای که دشمنان بر زبان راندند و به گوش من رسید، حقیقتاً بازتابی از افکار و ذهنیتِ مسموم خودشان بود که من متوجه آن شدم.

دشمن همچون سگی به من جفا کرد و پایم را گزید، اما من به تلافی، به او حمله نکردم و سگ‌وار پاسخ ندادم؛ بلکه برای حفظِ وقار و شکیبایی، لبِ خویش را گزیدم و خاموش ماندم.

من که همچون مردانِ راهِ حقیقت به رازهای الهی دست یافته‌ام، چنان پخته و فروتن شده‌ام که دیگر به این دستاوردها افتخار نمی‌کنم و جار نمی‌زنم.

در واقع تمامِ آسیب‌ها ناشی از خطای خودِ من بود؛ چرا که با رفتارِ نسنجیده‌ام، همانند کسی که عقربی را به سویِ خویش می‌کشاند، زمینه را برای آزارِ خودم فراهم کردم.

همانندِ شیطان که در برابر آدم، جز نقشی سطحی ندید و حقیقتِ او را درک نکرد، من نیز از آن شیطانِ پَست و ناکس بیزارم و به خدا پناه می‌برم.

به دوستانم بگویید که چرا این‌قدر پریشان و گریزانم؛ دلیلش این است که از ترسِ آن رنجِ گذشته، اکنون از هر چیزِ بی‌خطری نیز می‌ترسم؛ درست مانند کسی که مار گزیده‌اش و حالا از دیدنِ یک ریسمانِ سیاه هم وحشت دارد.

آن مردانِ خاموش که لب فرو بسته‌اند و چشم از ظاهرِ دنیا پوشیده‌اند، راهی را پیموده‌اند که برای دیگران ناشناخته است و به ضمیرِ پنهان و حقیقتِ درونِ خود دست یافته‌اند.

چون راهِ پیوندِ دل‌ها به یکدیگر پنهان و در عین حال کامل و حقیقی است، من از گنجینه‌یِ پربارِ دل‌هایِ بزرگ، حکمت و معرفت را استخراج کردم.

من آلودگی‌ها و افکارِ مرده و پلید را از ضمیرِ خود، که همچون کوره‌ی آتش (گلخن) بود، دور ریختم و در عوض از ضمیرِ پاکِ خود، که همچون گلزار است، زیبایی‌ها و کمالات را برچیدم.

اگر گاهی از بدی‌ها و خوبی‌هایِ دوستان به کنایه سخن گفتم، آن را در بهترین و زیباترین قالبِ گفتار پیچیدم، درست همانندِ بافنده‌ای که پارچه‌ای را ماهرانه می‌بافد.

وقتی دلم ناگهان با دلی بزرگ و آگاه مواجه شد، چنان هیبت و شکوهی در آن دیدم که قلبم از ترس و احترام به لرزه افتاد.

تو که به حالِ خویش خوشحالی، اصلاً چرا به دنبالِ من آمدی؟ برو و به کارِ خودت برس، چرا که من نه شیخ و پیشوا هستم و نه مریدی که تابعِ کسی باشد.

ای برادر، من برای تو نه سودی دارم و نه زیانی؛ نه طلایِ ناب هستم که بخواهی مرا بیابی و نه قفل و کلیدی که بخواهی با آن جایی را بگشایی یا ببندی؛ پس مرا به حالِ خود واگذار.

این نصایح را چنان بپذیر که گویی هرگز نگفته‌ام و بر آن اصراری ندارم؛ اگر هم پیشتر آن‌ها را یادآوری کردم، تنها از سرِ دلسوزی بود وگرنه بی‌دلیل زبان نمی‌گشودم.