دیوان شمس - غزلیات

چون من بنده و جیره‌خوارِ آفتابِ حقیقت هستم، تنها از نورِ او سخن می‌گویم. من اهلِ تاریکی و جهل نیستم و پیروِ خرافات و خواب و خیال‌های بیهوده نیستم که بخواهم از اوهام حرف بزنم.

من همانند قاصد و فرستاده‌ی خورشید هستم که نقش مترجم را بازی می‌کنم؛ اسرار را پنهانی از او می‌پرسم و پاسخ آن را برای شما بازگو می‌کنم.

من در حرکت و گام برداشتن، مانند خورشیدم که به ویرانه‌ها هم می‌تابد؛ من از بناهای آباد و ظاهریِ دنیوی فرار می‌کنم و از ویرانی و بی‌خودی که جایگاه عشق است، سخن می‌گویم.

من شبیه درختی هستم که از اصل و ریشه‌اش جدا افتاده است؛ اگرچه در ظاهر میانِ پوسته‌ها (ظواهر) هستم، اما تمامِ حرفم از مغز و حقیقتِ هستی است.

اگرچه من مثل سیبی هستم که از درختِ بلندِ هستی به پایین افتاده‌ام، اما اصل و ریشه‌ی من از درختی بسیار رفیع است؛ اگرچه در ظاهر ویران و مست به نظر می‌رسم، اما حرفِ درست و راستین می‌زنم.

از وقتی دلم عطرِ خاکِ کویِ یار را استشمام کرده است، آن‌قدر شرمنده‌ی آن خاک هستم که دیگر برایم سخت است از آب (عناصر پَست‌تر) سخن بگویم.

نقاب را از چهره‌ات بردار که رویِ تو مبارک و زیباست؛ برای تو شایسته نیست که من با تو از پشتِ نقاب سخن بگویم (عاشق خواهانِ دیدارِ بی‌واسطه است).

اگر دلِ تو مثل سنگ سخت است، من در برابرش مثل آهن آتشینم؛ اگر تو لطفِ شیشه‌ای (ظرافت و شکنندگی) داری، من از قدح و شرابِ عشق سخن می‌گویم.

از چهره‌ی زرد و زعفرانی‌ات، از شکوه و زیباییِ لاله سخن می‌گویم و از چشمانِ اشک‌بارت که مثل ناودان جاری است، از ابرهای باران‌زا حرف می‌زنم.

چون من زاده‌ی آفتابم، قسم به خدا که من کیقبادم (صاحبِ شکوه و پادشاهی معنوی هستم)؛ نه در شب طلوع می‌کنم و نه از نورِ ضعیفِ ماهتاب سخن می‌گویم.

اگر آدم حسودی از من بپرسد، دلِ من از شیرینیِ حقیقت (شکر) می‌ترسد، پس به شکایت و ناله پناه می‌برم و از غم و اضطراب سخن می‌گویم تا حسود را دور کنم.

چگونه می‌توانم نزدِ رافضی (کسی که بر علیه عقاید دیگران می‌شورد) از تبار و دودمانِ خود لاف بزنم؟ و چگونه می‌توانم پیشِ خارجی (کسی که از دین خارج شده) از غمِ «بوتراب» (لقب حضرت علی علیه‌السلام) بگویم؟

وقتی رباب برای او ناله می‌کند، من مثل کمانچه به افتادگی می‌رسم و وقتی خطیب خطبه می‌خواند، من از آن خطاب و سخنِ الهی حرف می‌زنم.

زبانم را خاموش کردم چون دلم کباب و سوخته است؛ اگر از این دلِ کباب‌شده سخن بگویم، دلِ تو نیز از شدتِ درد خواهد سوخت.