دیوان شمس - غزلیات

به جان تمام عارفانِ سرمست سوگند که من نیز اکنون غرق در مستیِ عشق هستم؛ ای محبوبِ زیرک و دلبری که با ناز و کرشمه دلم را ربودی، دست مرا بگیر و یاری‌ام کن.

سوگند به جانِ تمام کسانی که در راهِ حقیقت از جانِ خود گذشتند که من نیز به حقیقتِ جان دست یافته‌ام؛ و به جانِ رستگاران که به مقصد رسیده‌اند سوگند که همچون قهرمانِ نامدار، رستم، در میدانِ عشق، نیرومند و پیروزم.

پیش از آنکه در این راه گام نهم، همچون ستاره عطارد که در اساطیر نمادِ دبیری و دانش است، غرق در کتاب و دفتر بودم و در میانِ اهلِ فضل و ادب با تکبر و خودبزرگ‌بینی می‌نشستم.

اما وقتی سیمای نورانی و درخشانِ محبوبِ ازلی (ساقی) را دیدم، چنان مستِ حقایق شدم که تمام قلم‌ها و دفترهای علمی‌ام را شکستم، زیرا در برابرِ آن حقیقت، دانشِ نظری بی‌ارزش بود.

چهره و زیباییِ محبوب، جهت‌نما و قبله‌گاهِ نمازِ من شد؛ و از اشکِ حسرت و رشکِ من که چرا پیش‌تر او را نشناخته بودم، دستانم خیس و لرزان گشت.

من چنان غرق در زیباییِ بی‌نظیرِ محبوب (که یادآور زیبایی یوسف پیامبر است) شده بودم که گویی وجودش در هر لحظه ندای 'الست بربکم' (آیا من پروردگار شما نیستم) را در جانم طنین‌انداز می‌کرد.

در آن حالِ مستی و حیرت از تماشای جمالِ دوست، چنان بی‌خویشتن بودم که گویی دستِ خود را به جای ترنج بریدم (اشاره به داستان زلیخا). اکنون آن ترنجِ کمالِ یار سالم است، اما من که عاشق بودم، مجروح و از خود بی‌خودم.

اگر در سرِ من خیالی جز تو باشد، کاش که آن سر نباشد؛ و اگر وجودِ من بی تو شکلی از هستی داشته باشد، آرزو دارم که آن هستی نابود و خاکستر شود.

ای خداوند، تو هم در کعبه و هم در کنشت معبودِ حقیقی هستی؛ تو مقصدِ نهاییِ تمامِ مراتبِ هستی، چه در عالمِ بالا و چه در عالمِ پایین، هستی.

من به دنبالِ حقیقت بودم و گویی یونس و ماهی در جستجوی من بودند؛ وقتی به حلقه‌های زلفِ تو (که نمادِ پیچیدگیِ رازهای الهی است) دست یافتم، گویی به صیدِ مقصودِ خود رسیدم.

وقتی سفرهٔ کرم و نعمتِ تو را دیدم، چشمانِ من از هر چه غیرِ توست بی‌نیاز و سیر شد؛ و چون از آبِ حیاتِ تو نوشیدم، از این جویبارِ دنیوی عبور کردم و به حقیقت رسیدم.

برای طبیعتِ ناتوان و کندروِ خود، با آهستگی و افتادگی گام برداشتم؛ و از ترسِ چشم‌زخمِ حسودان و برای حفظِ این حالِ خوش، سر و کارِ خود را پنهان داشتم.

ارزشِ هر انسانی به اندازهٔ آن چیزی است که می‌پرستد و به آن عشق می‌ورزد؛ خوشا به حالِ من که معبودِ من، آن حقیقتِ متعالی است.

هر کسی که در نهایت، سرمایهٔ وجودی‌اش را از دست خواهد داد، پس بهتر است که از ستم و دوری از حق بگریزد و به سوی عدل و حقیقتِ الهی پناه ببرد.

وقتی حروفِ 'ر'، 'ی'، 'س'، 'ت' و 'م' در کنار هم قرار می‌گیرند و واژه 'رستم' را می‌سازند، این پیوند، شجاعت و قدرتِ رستم را نمایان می‌کند؛ نمادی از اتحادِ اجزا برای رسیدن به کمال.

برایم یقین شد که همراهی با جماعتِ سالکان و اهلِ حق، مایه رحمت است؛ بنابراین با تمامِ وجود، خدمتگزارِ این گروه و همراهی هستم.

خاموشی پیشه کردم تا شکارِ 'شیر' (خداوند یا مرشدِ کامل) شوم؛ تا او خود بگوید که این بنده، شکارِ من است (و به مقامِ فنا برسم).