دیوان شمس - غزلیات

من خرقه و لباس زهد ظاهری‌ام را در راهِ رسیدن به حقیقت گرو گذاشتم و اکنون از بندِ تظاهر رها و عریانم؛ من مهمانِ کوی خرابات (جایگاهِ فنای نفس) هستم و تمامِ هستی و دارایی خود را در این مسیر از دست داده‌ام.

ای کسی که پیام‌رسانِ عشق (مطرب) و زیبا‌سیرتی، نغمه‌ای سر بده و اعلام کن که تو همان حقیقتِ پنهان در مناجات هستی و من آن کسی هستم که در خراباتِ عشق ساکنم.

ای که گرفتارِ قفسِ تن و نقش‌ و نگارهای ظاهری هستی، اگر قصد داری حقیقتِ مرا ببینی، بدان که جانِ آدمی را نمی‌توان با چشم سر دید؛ من حقیقت و روحِ خرابات هستم که از جسم فراتر است.

من نه به فکرِ لذت‌های شکم و خورد و خوراکم و نه دردی از گرسنگی دارم؛ من از این خوانِ نعمت‌های مادی که دنیاداران به آن دل‌بسته‌اند بیزارم و تنها بر سرِ سفره‌ی خرابات نشسته‌ام.

من هم‌نشینِ پادشاهِ حقیقی (خداوند) هستم و به راستی که مانند سلیمان (دارای قدرت معنوی و حکمت) هستم؛ ایمانِ من خالص و کل‌نگر است و من تجسمِ ایمانِ این خراباتم.

در این حالتِ افتادگی و فروتنی، با عشق به شادی و مستیِ درونی رسیدم؛ وقتی از خود پرسیدم که این کیست که به چنین مقامی رسیده، درونی به من پاسخ داد که تو سلطانِ خرابات هستی.

هر جا که حضور دارم، با اهلِ دل و شکسته‌دلان (که دنیا آنان را اوباش می‌خواند) هم‌نشینم و در هر گوشه‌ای که می‌چرخم، مانندِ گردشِ تقدیر در فضای خرابات در حرکتم.

اگر از من می‌خواهی که برای این ادعای بزرگ که سلطانِ خراباتی، دلیلی بیاورم؛ بدان که وضعیتِ درونی و حال و هوای من، خود روشن‌ترین دلیل و برهان برای درستیِ این ادعاست.

اگر زر و سیمِ دنیوی را از دست داده‌ام، در عوض سینه‌ای صاف و درخشان مانند سیم (نقره) دارم و اگر در دنیا بی‌سر و سامان به نظر می‌رسم، این بی‌سامانی، نظم و سامانِ راستینِ خرابات است.

ای ساقی که جانِ جانان و روشنایی‌بخشِ دلِ ویرانِ منی، بیا و دلِ ویرانِ مرا تماشا کن که من خودِ ویرانیِ خرابات هستم (جایی که همه‌چیز جز خدا در آن تخریب شده است).

اگر می‌گویی که شیطان تو را به این ویرانه افکنده است، بدان که این شیطانِ خرابات، زیبایی و شکوهِ یک پادشاهِ آسمانی (ملک) را دارد (و در واقع شیطانی نیست، بلکه نفسِ مهارشده‌ای است که به خدمت درآمده).

هر زمان که خاموشم، مانندِ خمِ شراب در خرابات، پر از اسرارِ نهفته‌ام و هر زمان که لب به سخن می‌گشایم، همچون دربانِ خرابات، مراقبِ اسرار و راهنمایِ دیگرانم.