دیوان شمس - غزلیات

من آن‌قدر بی‌احساس نیستم که از معشوق روی برگردانم و آن‌قدر ترسو نیستم که در میدان نبرد و مبارزه، از سختی‌ها بگریزم.

من همچون چوبی هستم که در اختیارِ نجار (خداوند یا سرنوشت) قرار دارد تا مرا بسازد؛ بنابراین، نه از ضربات تیشه (رنج‌ها) ضعیف می‌شوم و نه از فرو رفتن مسمار (سختی‌ها) فرار می‌کنم.

مانند تخته‌ای بی‌اراده هستم و در برابر تیشه‌ی نجار مقاومتی نمی‌کنم؛ تنها در صورتی از او گریزانم که مرا نپذیرد و به آتش بسپارد (یعنی اگر از مسیرِ عشق رانده شوم، برایم ویرانگر است).

اگر به سمتِ حقیقتِ تابناک (لعل) نروم، همچون سنگِ بی‌ارزشی هستم که سرد و بی‌فایده است؛ و اگر از همراهِ واقعیِ مسیر (یارِ غار) بگریزم، همچون غاری تاریک و تنگ و بی‌استفاده می‌مانم.

اگر به خاطرِ فقر و ناداری (بی‌برگی) از سختی فرار کنم، هرگز به میوه‌ی خوش (شفتالو) نمی‌رسم؛ همان‌طور که اگر از سختیِ راهِ تاتار (دشمن یا مسیر دشوار) بترسم، هرگز بوی مشک نایاب آن را استشمام نخواهم کرد.

از خودِ محدودم در رنجم، چرا که وجودم در این کالبد تنگ نمی‌گنجد؛ همان‌طور که وقتی سر بزرگ است، سزاوار است که از دستار (عمامه) که آن را محدود می‌کند، رها شد.

چنین فرصتِ ارزشمندی برای کمال و رشد، به ندرت و در فواصل بسیار طولانی پیش می‌آید؛ اگر اکنون که این موقعیت فراهم شده از آن بگریزم، دیگر هرگز به آن دست نخواهم یافت.

من نه بیمارم و نه ناتوان که از زیبایی‌های زندگی یا معشوق پرهیز کنم؛ و نه چنان فاسد و ضعیف‌المزاج هستم که از خمارِ (بهایِ) عشق بگریزم.

من سوار بر پالانِ پستی نیستم که در میدانِ زندگی عقب بمانم؛ من کشاورزِ ناچیزِ این ده نیستم که از سالار و فرمانروایِ خودم بترسم و فرار کنم.

عقلِ جزئی و نفسِ من مدام می‌گوید که بس کن و دست بردار، اما دلم در پاسخ می‌گوید که من در معدنِ زر (گنجینه حقیقت) غرق شده‌ام؛ پس چرا نباید از این گنج به دیگران ببخشم و ایثار کنم؟