دیوان شمس - غزلیات

من مانند حاجیان در حال طوافم و پیوسته به گردِ یار می‌گردم؛ من اخلاقِ فرومایگان را ندارم که برای رسیدن به مال و ثروتِ دنیوی (که مانند مردار است) تلاش کنند.

من همچون باغبانان بیل بر دوش گرفته و آماده‌ام؛ برای رسیدن به شیرینیِ حقیقت (خوشه خرما)، با وجود رنج‌ها و سختی‌هایی که مانند خار در مسیرم هستند، به دورِ او می‌گردم.

من به دنبالِ آن خرمایِ دنیوی نیستم که خوردنش باعث بیماری و صفرا شود، بلکه به دنبال آن معرفتی هستم که به روحم بال و پر ببخشد تا بتوانم مانند پرنده‌ای پرواز کنم.

این دنیا همانند ماری خطرناک است که گنجی بزرگ در زیر آن پنهان است؛ من اکنون بر سرِ این گنج قرار دارم و مانند دمِ مار به دور آن می‌چرخم.

من هیچ غصه‌ای برای تأمینِ معاش و دانه ندارم، اگرچه گردِ این خانه (دنیا) می‌چرخم؛ من چنان در اندیشه‌یِ عمیقِ معشوق فرورفته‌ام که مانند پرنده «بوتیمار» شده‌ام.

من خواهانِ خانه، گاو، گله و ثروت‌هایِ دنیوی نیستم؛ من مستِ فرمانِ فرمانده (معشوق) هستم و پیوسته در پیِ او می‌گردم.

من رفیق و همراهِ حضرت خضر هستم و همیشه در جستجویِ گام‌هایِ اویم؛ در حالی که جسمم ثابت است، روحم مانند پرگار به دورِ او در حالِ چرخش است.

آیا نمی‌دانی که من بیمارم و در پیِ طبیبی همچون جالینوس برای درمانِ دردِ خویشم؟ مگر نمی‌بینی که مستِ عشق هستم و به دورِ میکده و خمِ شراب می‌گردم؟

آیا نمی‌دانی که من سیمرغ‌گونه بر فرازِ کوه قاف (مقامِ قربِ الهی) در پروازم؟ آیا نمی‌دانی که بویِ خوشِ حقیقت را شنیده‌ام و به همین دلیل در گلزارِ معرفت می‌چرخم؟

مرا در شمارِ این مردمِ عادی ندان؛ من خیالی بیش نیستم که در حالِ چرخش است. اگر من چیزی جز خیال و فانی در برابرِ حقیقت نبودم، چگونه می‌توانستم به دورِ اسرارِ الهی بگردم؟

می‌پرسی چرا آرام نمی‌گیرم و ساکن نمی‌شوم؟ به همگان می‌گویم که عقلم از دست رفته و مستِ عشق شده‌ام؛ به همین دلیل است که ناهموار و آشفته می‌گردم.

به من می‌گویی نرو که این کار برایِ حرمت و آبرویت زیان دارد؛ اما من آبرو و حرمتِ دنیوی را ننگ می‌دانم و به همین دلیل به دورِ ننگ (آنچه مردم عار می‌دانند) می‌گردم.

من نان را بهانه کرده‌ام، اما در واقع مستِ نانوایِ اصلی (خداوند) هستم؛ من برایِ پول و دینار نمی‌گردم، بلکه برایِ دیدنِ جمالِ او در حالِ چرخش هستم.

در هر نقشی که پیشِ روی من قرار می‌گیرد، نقاشِ اصلی (خداوند) را در آن می‌بینم؛ بدان که من برایِ عشق به لیلایِ جان، مانند مجنون سرگردانم.

در این ایوان که پر از سرهاست و سرِ خودنمایی و کبر در آن نمی‌گنجد، من که سرگشته و حیرانم، معذورم که بدونِ دستار و سرپوش می‌گردم.

من پروانه‌یِ آتشِ دنیوی نیستم که پر و بالِ خود را بسوزانم؛ من پروانه‌یِ سلطانِ عالم هستم و به دورِ انوارِ الهی می‌گردم.

چرا پنهانی لبت را می‌گزی و مرا به سکوت دعوت می‌کنی؟ این فعل و مکرِ تو نیست که مرا وادار به سخن می‌کند، من به خاطرِ کلامِ حق و اسرارِ الهی است که به سخن می‌آیم.

ای شمس تبریزی، بیا؛ اگرچه مانند شفق فرار می‌کنی، من همچون شفق که همیشه به دنبالِ خورشید است، پیوسته در تمامِ این مناطق به دنبالِ تو می‌گردم.