دیوان شمس - غزلیات

در جانم آتشی (تجلی حق) را مشاهده کردم و ندایی برخاست که مرا به سوی خود می‌خواند؛ گویی این همان آتشی است که موسی (ع) را در کوه طور به سوی خود فراخواند، آیا من نیز به مقام موسی رسیده‌ام؟

من به صحرای بی‌پایانِ سرگشتگی و عشق گام نهادم و سختی‌ها را تحمل کردم و همچون موسی که در بیابان تیه، مَن و سَلوی (غذای بهشتی) دریافت کرد، من نیز چهل سال است که در این راهِ بیابان‌گونه به دنبالِ رسیدن به حق هستم.

دیگر از کشتی و دریا و مسیرهای معمولِ سفر نپرس، بلکه به شگفتی‌های کارِ من بنگر؛ چرا که سال‌هاست کشتیِ وجودم را در خشک‌رودِ این جهانِ خاکی می‌رانم (حرکتی که بر خلافِ عادت است).

ای جانِ من، تو در حکمِ حضرت موسی هستی و این قالبِ جسمانیِ من عصای توست؛ هرگاه مرا در دستِ قدرت بگیری، قدرتمند و هولناک (همچون اژدها) می‌شوم و هرگاه مرا رها کنی، چیزی جز تکه‌ای چوبِ بی‌ارزش نیستم.

تو به جایگاهِ حضرت عیسی (که روح در گل می‌دمید) هستی و من آن مرغِ گلی‌ام که تو ساختی؛ زمانی که دمِ روح‌بخشِ خود را در من بدمی، چنان جان می‌گیرم که در اوجِ آسمانِ حقیقت پرواز می‌کنم.

من همان ستونی (اُستون حنّانه) هستم که پیامبر (ص) به آن تکیه می‌کرد؛ اکنون که تو (خداوند) تکیه‌گاهِ دیگری برگزیده‌ای، من از دردِ دوری و هجران در ناله‌ام.

ای خداوندگارِ همه قدرت‌ها و ای نگارگری که خود صورتی نداری (بی‌جهت و بی‌مکان هستی)، هر صورتی که بر وجودِ من نقاشی می‌کنی، تنها تو به حقیقتِ آن آگاهی و منِ ناچیز از رمز و رازِ این نقش‌ها بی‌خبرم.

گاهی سخت و سرد همچون سنگم، گاهی سخت و نافذ همچون آهن، گاهی سوزان همچون آتش؛ گاهی ترازویی هستم که هیچ وزنی ندارد و گاهی خودِ آن سنگِ ترازوم و هم میزانِ سنجشِ حق و باطل.

زمانی در این دنیا می‌چرم (به دنبالِ علفِ دنیا) و زمانی دیگران از من بهره می‌برند؛ گاهی درنده و گرگم، گاهی ضعیف و گوسفند و گاهی خودِ چوپانی هستم که بر این احوال نظارت دارم.

این جهانی که می‌بینی هیولایی (ماده‌ی اولیه‌ی شکل‌نایافته) بیش نیست که نشانی از او باقی نمی‌ماند؛ نه این باقی می‌ماند و نه آن (صورِ مختلف)، تنها کسی که حقیقتِ من را می‌داند، همان «آنِ» من یعنی خدای من است.