دیوان شمس - غزلیات

پیش از این در جهل و بی‌خبری، گویی مرده بودم اما اکنون با دم مسیحایی عشق، زنده شده‌ام؛ پیش از این غرق در اندوه بودم و اکنون از لذتِ حضور، به خنده و شادمانی رسیده‌ام. با آمدنِ دولتِ عشق، من به شکوه و ثروتی ابدی دست یافته‌ام.

دیگر نگاه و جانِ من از طلبِ دنیا سیر شده و به بی‌نیازی رسیده است. جانِ من اکنون دلیریِ شیر را یافته و همچون ستاره زهره، در آسمانِ معرفت، درخشان و تابنده شده‌ام.

معشوق به من گفت: تو که هنوز عقلت بر جاست، شایسته ورود به این خانه (عالمِ عرفان) نیستی. من نیز از سرِ نیاز، خردِ معمول را رها کردم و دیوانه شدم و به سلسله عشق زنجیر گشتم.

به من گفت: تو هنوز از شرابِ عشق مست نشده‌ای و از این قبیله نیستی. من نیز بی‌درنگ رفتم و چنان از شرابِ طرب و سرورِ الهی نوشیدم که وجودم لبریز از شادی گشت.

گفت: تو که هنوز نمُرده‌ای و در طربِ عشق غرق نشده‌ای، سزاوار نیستی. پس من در برابر چهره‌ی حیات‌بخش او، خودِ خودخواه و نفسانی‌ام را کشتم و در پیشگاهش افتادم.

گفت: تو هنوز زیرکی و با خیال و شکِ خود می‌اندیشی. من نیز عقلِ حسابگر را رها کردم، به ظاهر گول و ساده‌دل شدم و از تمام تعلقات دنیوی بریدم.

گفت: تو که شمعِ راه و قبله‌ی اهلِ جمع شده‌ای. پاسخ دادم: من نه شمعم و نه جمعیتی دارم؛ من تنها دودی هستم که در اثرِ سوختن، پراکنده شده‌ام.

گفت: تو که شیخ هستی و پیشرو و راهبرِ دیگران. گفتم: من شیخ نیستم، راهبر نیستم و تنها به فرمانِ تو گردن نهاده و بنده تو شده‌ام.

گفت: من پر و بالی به تو نمی‌دهم تا پرواز کنی. من نیز در آرزویِ همان پر و بالِ معنوی او، از تمامیِ توانِ خود دست شستم و پر و بالم را از دست دادم.

سپس به من گفت: این بختِ جدید را رها نکن و خود را به رنج میفکن، چرا که من از سرِ لطف و مهربانی به سوی تو آمده‌ام.

به من گفت: این عشقِ دیرینه را از نزدِ ما مبر (به جای دیگری نبر). گفتم: چشم، هرگز چنین نخواهم کرد و برای همیشه در نزدت ساکن شدم.

تو چشمه‌ی خورشیدِ حقیقتی و من همچون سایه‌ای ناچیز در زیرِ سایه‌ی درخت بیدم. چون تو بر سرِ من تابیدی، من گداخته شدم و در برابر تو فرو ریختم.

دلِ من تابشِ جان را یافت، شکوفا شد و از هم شکافت. اکنون دلِ من جامه‌ای نو همچون اطلس بافته است و من دشمنِ آن ژنده‌پوشیِ گذشته‌ام هستم.

هنگام سحر، صورتِ جانِ من از سرِ غرور و بی‌ادبی لاف می‌زد. اما اکنون که به حق پیوستم، از آن بندگیِ نفسانی رها شده و به شاهیِ حقیقی رسیده‌ام.

کاغذِ وجودم به خاطرِ شیرینیِ کلام و لطفِ بی‌حدِ تو شکرگزاری می‌کند؛ چرا که تو به سراغِ من آمدی و من با تو همراه و هم‌شکل شدم.

خاکِ تیره و تیره‌بختِ من به خاطرِ آسمان و چرخِ بلند، شکرگزار است؛ چرا که با نگاه و گردشِ او، من نورِ الهی را پذیرفتم و روشن شدم.

چرخِ فلک به خاطرِ کرم و بخششِ او، خدا را شکر می‌کند که از برکتِ لطفِ او، من نیز به مقامی رسیدم که نور می‌بخشم و بخشنده شدم.

عارفِ حقیقت‌جو شکر می‌کند که از همه سبقت گرفتیم؛ من بر بالای هفت آسمان، همچون ستاره‌ای رخشنده درخشیدم.

پیش از این همچون زهره بودم، اما اکنون به ماه تبدیل شده‌ام؛ پیش از این محدود بودم، اما اکنون به وسعتِ چرخِ گردون رسیده‌ام. من همچون یوسف، اکنون در حالِ زایشِ زیبایی و معنویت هستم.

ای ماهِ درخشان! من از وجودِ تو هستم، پس در من و در خود بنگر که چگونه از اثرِ لبخندِ تو، وجودم همچون گلشنی خندان شده است.

مانندِ مهره‌ی شطرنج، در حرکت باش اما خاموش؛ خود را به تمامی زبان کن (بی‌کلام سخن بگو). چرا که از دیدارِ رخسارِ آن پادشاهِ جهان، من نیز فرخنده و مبارک شدم.