دیوان شمس - غزلیات

ای کسی که چهره‌ات مانند جام جم (جام جهان‌نما) پاک و زلال است و به خاطر عشق به آن ماهِ تابان متهم شده‌ای، بدان که این فنا و از خود گذشتگی، پاکی تو را اثبات می‌کند؛ پس اندوهگین مباش.

ای جان من که به همراه جانِ معشوق، در دریای پرخطر و خونینِ عشق در جستجویِ آن درّ گران‌بها هستی، بگو که عاقبت این حقیقت برای چه کسی و کِی آشکار خواهد شد؟

چگونه می‌توانم در برابرِ عشقِ آن دریایِ گوهر، کوته‌بین باشم، در حالی که از کرانه‌های دریایِ جان، لحظه به لحظه بشارت‌های الهی به سوی من می‌آید؟

من از سرِ تنبلی و برای رسیدن به عشق، فضل و دانشِ ظاهری را کنار گذاشتم؛ چرا که منطقِ عشق با منطقِ عقل متفاوت است؛ در عشق، بسیاری در اندک نهفته است و اندک، خودِ بسیاری است.

ریشه‌ی قلبم از تلخیِ فراقِ او زرد و رنجور شده بود، اما وقتی دیده‌ی عشقِ او بر چهره‌ام افتاد، آن شاه (شمس) نشانِ خود را بر چهره‌ام حک کرد.

تغییر و تحول این چهره را بنگر که در عشقِ آن پادشاهِ بی‌تغییر، چقدر دگرگون می‌شود؛ گاهی از غمِ دوری همچون زعفران زرد است و گاهی از شرمِ حضور، همچون رنگِ گیاه بقم سرخ می‌شود.

من چنان به فنایِ مطلق رسیدم که مترجم و بیانگرِ حقیقتِ حق شدم؛ بنابراین اگر در مستی یا هشیاری باشم، دیگر کسی از من سخنی مبنی بر دوگانگی یا کم و بیش نمی‌شنود.

به بازارِ مصر (نماد دنیای مادی) رفتم تا به سوی آن بزرگ و مهتر بروم؛ یوسف‌روی‌ای را دیدم و از سرِ غفلت و ناآگاهی گفتم: آیا شما را دیده‌ام؟ (یا ذابکم به معنای بازگشت به سوی شما).

او گفت: ای عزیزِ مصر، اگر تو عاشقی، من تو را بخشیدم؛ چرا که من نهایتِ بخشش و جود و کرم هستم.

من قدرِ آن لحظه و آن دیدار را ندانستم و آن را صرفاً هوس پنداشتم؛ ای دریغ از دوری، ای دریغ از حسرت و پشیمانیِ من.

ای کسی که صدها امرِ محال به نیرویِ تو به حقیقتی عیان تبدیل شد؛ به خدا سوگند که در هر دو عالم، هرگز مانند آن قدم (وجودِ قدیم و ازلی) وجود ندارد.

ای تبریز، این تعظیم و احترام را از روزِ الست (عهدِ ازل) در خود داری؛ این را به خاطرِ افتخارِ من، شمس‌الدین، که از همان آغاز، قلمِ تقدیر بر لوحِ وجودش نگاشته شده، بیان می‌کنم.