دیوان شمس - غزلیات

این جهان گذران، ارزشی ندارد که بخواهم وقت خود را صرفِ امور بیهوده و ناپایدار آن کنم؛ چرا که معشوقِ من چنان بی‌نیاز و کامل است که اصلاً نیازی به یاری و کمکِ من ندارد.

من چنان ضعیف و بی‌ریشه نیستم که با کوچک‌ترین تحولی در روزگار (باد) از پای درآیم، و چنان درگیرِ صورت‌های ظاهری نیستم که بخواهم به رنگِ دنیا درآیم و تظاهر به زهد کنم.

وقتی تمامِ بازارِ وجود و کائنات در دستِ اوست، چرا من به دنبالِ تجارت‌های حقیرِ دنیوی باشم؟ وقتی سلطانِ جانِ من اوست، چرا باید در جایگاهِ بنده، به فکرِ حفظِ حیاتِ ناچیزِ خود باشم؟

دکانِ خود را ویران می‌کنم، چرا که معامله‌ی اصلی من، عشقِ اوست. حالا که به معدنِ اصلیِ جواهرات (حقیقت) دست یافته‌ام، دکان‌داری برای خرده‌ریزهای دنیا حماقت است.

من که در این راه سرافرازم و شکست نخورده‌ام، چرا باید سر به زیر و غمگین باشم؟ من که اکنون طبیبِ دل‌های بیمارم، چرا باید ادایِ بیماران را درآورم؟

من که بلبلِ این باغِ معنویت هستم، زشت است که همچون جغد (نشانه‌ی شومی و ویرانی) رفتار کنم. من که گلِ این گلستانم، حیف است که همچون خار (نشانه‌ی آزار) باشم.

حالا که به پادشاهِ عالم نزدیک شده‌ام، باید از مردمِ پست و دون‌همت دوری کنم. از آنجا که با عشقِ او یکی شده‌ام، از «منِ» خود بیزار و جدا شده‌ام.

اگر بخواهم دست به کارِ دنیوی بزنم، دنیا مرا به بند می‌کشد؛ اگر بخواهم از روی عقلِ مصلحت‌اندیش هوشیار بمانم، مستیِ عشق مرا غرق می‌کند.

ای صاحبِ دکانِ دنیا، من جامِ شرابِ عشقم، چگونه می‌توانم سینه را با غمِ تو خالی کنم؟ من شمعِ این خانه‌ام، چگونه ممکن است خانه‌ام را تاریک بگذارم؟

یک شب به مهمانیِ دلم بیا تا قرصِ ماهِ حقیقت را به تو نشان دهم. دلت را به من بسپار تا با لطف و مهربانی از آن نگهداری کنم.

اگر در مسیرِ عشق، جانِ مادی‌ات را از دست بدهی، من جانِ حقیقی و تمامِ هستیِ تو خواهم بود. اگر دنیا (دزد) آبرو و اعتبارِ ظاهری‌ات را برد، من به تو اعتبارِ الهی خواهم بخشید.

دلِ خود را به دیگری نبند، چرا که گوهری بهتر از من نخواهی یافت. با آسودگی واردِ این عشق شو و نگران نباش، چرا که من غمخوارِ تو خواهم بود.

نفسم را از تنبلی و سستی پاک کردم و روحم را از ناتوانی تطهیر نمودم. مرگ جز با تقدیرِ الهی نیست؛ پس من بر مرگ نیز چیره می‌شوم و بر آن حکم می‌رانم.

خداوند را بر لذت‌های این راه شکر می‌گویم و بر بلاهایش صبوری می‌کنم. ای ساقی، جامِ عشق را پیش آور تا از آن بنوشم و در بی‌خودی و مستیِ حق غرق شوم.

شرابِ عشق، آن است که کهنه و رسیده (تخمیر شده) باشد. حال که شرابِ من پخته و آماده است، چرا به سراغِ غوره (خامی و ناپختگی) بروم؟

ای نوازنده‌ی آگاه، این مقام و پرده‌ی عرفانی را تا سحر بنواز. می‌خواهم در این حالِ زنده و بیدار بمانم؛ چرا که پرداختن به امورِ دنیویِ فانی (مردار)، شایسته‌ی من نیست.

تصور کن که امشب، شبِ دیدار با محبوب است یا در کنارِ او نشسته‌ای. همچون پری بیدار و هوشیار باش تا من در حقِ تو، پری‌داری کنم و تو را به عالمِ بالا ببرم.

آنها پایه‌های وجودِ ما را استوار کردند و برهان‌های ما را آشکار ساختند. خدا را بر این پادشاهیِ عشق سپاس می‌گویم؛ اکنون که شیرِ بیشه‌یِ حقیقتم، چرا مانند کفتار به لاشه‌های دنیا چنگ بزنم؟

صفایِ باطن آمد و اندوه از میان رفت؛ سپاس خدایِ بخشنده را. ای خریدارِ معرفت، زانو بزن (ادب کن) تا من تو را به سویِ عشق خریداری کنم.

برای این است که دف می‌زنم، چون امشب عروسیِ جان با جانان است. حجاب‌ها را به آتش می‌کشم؛ دیگر پنهان‌کاری کافی است.

من از این آسمان همچون پرده‌ای فاصله می‌گیرم و مانند افق در گوشه‌ای آرام می‌گیرم. به مهمانیِ خداوندِ عرش می‌روم و بر ملکِ پادشاهیِ حق تسلط می‌یابم.

خانه‌یِ حقیقی از آنِ کسی است که خانه‌ای در این دنیا ندارد (بی‌تعلق است). اگر خاموش باشی و در پیِ کلام نباشی، من برایت حقایق را بازگو می‌کنم.

چون با شمسِ تبریزی هم‌خو و هم‌داستان شده‌ام، باید همچون خورشید در تمامِ جهاتِ هستی، انوارِ هدایت و عشق بتابانم.