دیوان شمس - غزلیات

ای دل، لطف و عنایتِ آن وجودِ بزرگوار بی‌وقفه ادامه دارد و به همین دلیل است که من پیوسته در شور و بی‌قراری به سر می‌برم؛ چرا که قلبم سرشار از آب حیات (دانش و عشق ابدی) شده و جسمم همچون گلزاری شکوفا و باطراوت گشته است.

ای دل، بنگر که در زیر سایه هر درختی، عاشقی برای دیدار آن شاه (مرشد) نشسته است؛ عاشقی که خود همچون یوسفی زیباروی و خوش‌سیما، دلربا و گلگون است.

او (معشوق/شمس) در دلِ تمامِ خوبانِ روحانی و جسمانی، شراره‌ای از عشق به روح و جسم خویش افکنده است تا همگان در سودای او بسوزند.

ای دل، او در درونِ بندگان و پیروان خویش، شادی‌هایی را جای داده است، درست مانند دانه‌های انار که در میانِ پوستِ انار پنهان و محفوظ‌اند.

در بزمِ او، مستی و بی‌خودی و مهربانی چنان جاری است که تضادها به هم می‌پیوندند؛ به گونه‌ای که در دریای عشق او، آب و آتش با هم هم‌نشین و هم‌کنار می‌شوند.

در آن خلوتگاهِ قدسی که او با جامِ شرابِ معرفت از خوبان و محرمان پذیرایی می‌کند، جبرئیل امین نگهبان است و خضرِ نبی پرده‌داری می‌کند.

وقتی کم‌ترین و کوچک‌ترینِ بندگانِ او از بزمش بیرون می‌آید، چنان مستِ عشق است که پادشاهی، ملک، تخت و بختِ دنیوی در نظرش خوار و ناچیز جلوه می‌کند.

ای دل، این جهانِ مادی را تنها غاری تاریک بدان و جهانِ معنوی و بستانِ او را حقیقتِ عالم بشناس؛ لطفِ اوست که تو را از این تاریکیِ غار نجات می‌دهد و به روشنایی می‌برد.

تمامِ گلستان‌ها، ریحان‌ها و شقایق‌های گوناگون و بنفشه‌زارهایی که بر روی خاک یا در آب و باد و آتش می‌بینی، همگی نشانه‌هایی از آن حقیقت هستند.

ای دل، این گل‌های زمینی همگی بازتابِ آن گل‌های اصلی و بهشتی هستند؛ پس چرا تو که با خوراکِ زمینی سرگرم شده‌ای، از آن حقیقتِ متعالی غافل مانده‌ای؟

پس به نشانه شادی، دستی برآور و رقص‌کنان به عشقِ آن خداوندانِ راه بپرداز، که اگر بوسه‌ای از او نصیبِ تو شود، تمامِ آفات و بلاها از تو دور می‌شود.

قسم به جانِ پاکِ شمس تبریزی که خود بزرگِ بزرگان است، که اگر هوای پریدن و رهایی داشته باشی، پرواز و بالِ آن را نیز او به تو عطا خواهد کرد.

قسم به خاکِ پای شمس تبریزی که خاکِ درگاهِ او اکسیرِ حیات‌بخش است، که اگر جانِ خود را نثارِ او کنی، جان‌های تازه و حیاتِ جاودان بازخواهی یافت.

اکنون از فراقِ او بر پای من بندی از آتش کشیده شده است، اما با این وجود، به یادِ او چنان مست و بی‌خودم که اگرچه جسمم ناتوان و لاغر شده، غمی ندارم.

من همچون چنگ (ساز) شده‌ام که هزاران نغمه در خود دارد؛ با نوایِ عشق‌انگیزِ او می‌نالم و می‌نوازم، حتی اگر این نالیدن به ظاهر زار و غمگین باشد.

در حسرتِ آن بخت و اقبالِ بزرگی هستم که معشوق با لطفِ خود، به دستِ من مهارِ زندگی‌ام را سپرد و مرا هدایت کرد.

ای دل، من چنان در سایه‌یِ آن شاه (شمس) بودم که هزاران پادشاهِ دیگر در خدمتِ او به صف ایستاده بودند و من در رکابِ او بودم.

ای دل، این سو و آن سوی جهان را در نظر نگیر؛ به عالمِ روح بنگر تا بدانی که در آن مقام، زمان (پارسال و امسال) معنایی ندارد و همه چیز ابدی است.

وقتی من آن همه لطف و عنایت را از جانبِ شمس تبریزی دیدم، چنان مغرور و مستِ آن عشق شدم که به مرتبه‌ای از جنون و بی‌خودی رسیدم.

او چنان بردباری و وقار و صبرِ الهی داشت که حتی صبرِ حضرت ایوب نیز در برابرِ آن، ناچیز است و نمی‌تواند همپایِ او باشد.

او چنان از من روی برتافت و دور شد که به جایی رفت که حتی خیال و وهمِ آدمی هم به آن راه نمی‌یابد و هیچ غباری از آن عالم به چشمِ خیال نمی‌رسد.

به درگاهِ خداوند ناله می‌کنم که ای کاش آن سایه‌یِ خورشید (شمس) را دوباره بر سرِ ما بازگرداند؛ چرا که دلِ من بدونِ حضورِ او، هیچ پایداری و حیاتِ مستقلی ندارد.

ای دلِ غمگین، امیدوار باش که ناگهان او بازگردد؛ پس تو این جانِ خویش را با صد حیله و ترفند، آماده و مهیایِ دیدارِ او نگه دار.