دیوان شمس - غزلیات

توبه (اگر صرفاً به زبان باشد یا با قید و بند همراه باشد) مانند مسافری است که لنگان لنگان راه می‌پیماید و به جایی نمی‌رسد؛ صبر کردن نیز اگر در تنگنایِ ذهن و نفس گرفتار شود، بی‌اثر و درمانده است.

وقتی تمام تعلقات از میان رفت و تنها من و ساقی باقی ماندیم، آنگاه موسیقی جان (چنگ) با طنین و آوازِ ویژه‌ی خود شروع به نواختن می‌کند.

عقلِ مصلحت‌بین چون این حالتِ شیدایی را دید، از میدانِ جان گریخت؛ چرا که عقلِ حسابگر نمی‌تواند با دلی که درگیرِ عشق است، هم‌سفر و همراه باشد.

مقامِ رفیعِ «خرابات» (جایگاهِ وارستگی) نصیبِ کسی می‌شود که از نام، شهرت و قضاوت‌های مردم (ننگ) رها شده باشد.

هر کس که از اندیشه‌های باطلِ دنیوی به آرامش و دلارامی رسید، می‌تواند بر پشتِ خطراتِ عظیم و سهمگینِ زندگی (مانند نهنگ) سوار شود و به سلامت عبور کند.

اما کسی که تمام دغدغه‌اش جمع‌آوریِ ثروتِ ناچیز (یک جو زر) است، در حقیقت همانندِ حیوانی بارکش است که ارزشش تنها به پالان و افسارش خلاصه می‌شود.

ای که مدعیِ دوستیِ منی، زود از مرکبِ هوا و هوسِ خود پیاده شو؛ این بارِ سنگینِ تعلّقات را بفروش و بی‌هیچ تأملی خود را آزاد کن.

از قیدِ دلبستگی‌های حیوانی و پست خود را رها کن و به راه بیفت، زیرا با بارِ سنگینِ دنیا، هیچ کلیدی برای گشودنِ درهایِ معرفت وجود ندارد.

ای که کلامت همچون مسیح جان‌بخش است، اسرارِ الهی را برای نااهلان که در بندِ دنیا هستند بازگو مکن؛ باده‌ی معرفت را تنها از ساقیِ نشاط‌آفرین و زیبا بگیر.