دیوان شمس - غزلیات

عارفان واقعی برای درک زیبایی و نور حقیقت، به دنبال عامل بیرونی نیستند، چرا که خود منبع نور و زیبایی‌اند؛ آنان به جای میِ انگوری، خونِ نفسِ خود را می‌نوشند (از خود می‌گذرند) و به مرتبه‌ی والایِ فنایِ فی‌الله می‌رسند.

در حالی که مردمانِ جهانِ بیرون، گرفتار عشقِ معشوقی بیرونی (مانند لیلی) می‌شوند، عارفانِ حقیقی، خود هم لیلیِ خود هستند و هم مجنون؛ یعنی در یک اتحادِ وجودی، عاشق و معشوق یکی شده‌اند.

گاهی در حالِ سنجشِ خود هستی و گاهی در حالِ هماهنگی با جهان؛ اما از این مرحله بگذر و خودت میزانِ وجودِ خویش باش تا در تعادلِ کامل قرار بگیری.

اگر بتوانی با رهایی از بندِ تن (مصر) بر نفسِ سرکشِ خود (فرعون) غلبه کنی، در درونِ جانِ خویش، موسی و هارونِ (نورِ هدایت و عقلِ الهی) را مشاهده خواهی کرد.

تو با دلبستگی به گنج‌های دنیوی، لنگری از طمع بر پای جانِ خود بسته‌ای و به جای اوج گرفتن، هر روز در قعرِ تاریکی‌هایِ هوس و مادی‌گرایی (قارون) فروتر می‌روی.

در عالمِ معنا، وجودی همچون یونس را دیدم که در ساحلِ دریای عشق نشسته است؛ از او پرسیدم که حال و روزت چگونه است؟ پاسخ داد که من طبق آیین و قانونِ مخصوصِ خود زندگی می‌کنم.

گفت: در این دریایِ معرفت، همچون لقمه‌ای برای ماهیِ فنا بودم؛ سپس از کثرتِ وجودِ خود کاستم و چون حرفِ نون خمیده و کوچک شدم تا به مقامِ ذالنون (هم‌نشینِ با حق) رسیدم.

از این پس دیگر از من مپرس که چگونه‌ام و از قیدِ «چون و چرا» بگذر؛ زیرا کسی که به مقامِ بی‌چون (ذاتِ مطلقِ الهی) رسیده، دیگر در بندِ توصیف و تحلیلِ علّی نیست.

شرابِ مادی برایِ غمگینان است، اما شادیِ ما از میِ حقیقت، بسیار برتر است؛ ای ساقی، افیونِ مستیِ دنیوی را برایِ کسانی ببر که در زندانِ غم اسیرند.

غم بر ما راهی ندارد، بلکه ما غم را در خود هضم می‌کنیم؛ هر غمی که به سمت ما آمد، در برخورد با ما محو و نابود شد.

شراب برایِ چهره‌یِ رنگ‌پریده‌یِ غم‌زدگان، سرخیِ مصنوعی می‌آورد؛ ما از نورِ باطنِ خود شادمان و سرخ‌رو هستیم و نیازی به آرایشِ بیرونی نداریم.

من برایِ بیداری و حیات، منتظرِ نفخه‌یِ صور در قیامت نیستم؛ عشقِ الهی در هر لحظه، جانی تازه در من می‌دمد و مرا زنده می‌کند.

بهشتِ موعود، وعده‌یِ لباس‌هایِ گران‌بها و حریر می‌دهد؛ اما عشقِ الهی، همین حالا لباسِ اطلسِ حقیقت و اکسیرِ کمال را بی‌واسطه به من بخشیده است.

ستاره‌شناسی به من گفت بختِ تو بلند و سعادتمند است؛ به او گفتم آری، اما نه به خاطرِ ستارگان، بلکه به خاطرِ نورِ ماهِ وجودِ معشوق که هر روز در من فزونی می‌یابد.

ماه آسمان کجا و ماهِ درخشانِ عشقِ ما کجا؟ که از جمال و اقبالش، حتی ستاره‌ی شوم (نحسِ اکبر) نیز به سعادتِ بزرگ (سعدِ اکبر) در آسمانِ وجودِ ما بدل می‌شود.