دیوان شمس - غزلیات

دستت را بر قلبِ پرآشوب من بگذار تا حقیقتِ درونم را دریابی و از غمِ فراقِ دلبر سخنی مگو. به چشمانِ من نگاه کن که آینه تمام‌نمای احوالِ من است و از شراب و ساغرِ ظاهری مپرس، چرا که مستیِ من از جای دیگری است.

جوشش و تلاطمِ خون را در وجودِ مؤمنانِ عاشق ببین که چگونه از شوقِ وصال به جوش آمده است؛ و دیگر از بی‌رحمی و جورِ زلفِ یار که همچون کافرانِ بی‌دین و سرکش است، پرسش مکن.

نشانِ شاهی و اعتبارِ الهی را در چهره زرگون و زردِ من که از آتشِ عشق گداخته شده، بنگر. وقتی خودِ سکه (من) را دیدی، دیگر از زرگر (پدیدآورنده) چیزی مپرس که اثر، گویایِ حالِ مؤثر است.

زمانی که عشق، لشکریانِ خود را به میدانِ وجودم آورد و سراسرِ عالمِ جانم را تسخیر کرد، حالِ مرا از منِ مضطر و درمانده مپرس؛ بلکه اگر می‌خواهی حقیقتِ حالِ مرا بدانی، از خودِ عشق بپرس.

دلِ عاشقانِ حقیقی، همچون دلِ مرغِ بی‌قرار، همواره در حرکت و هراس است. بنابراین، جز سخن از عشق و عاشقی، نکته و پرسشِ دیگری را مطرح نکن که شایسته نیست.

ویژگیِ ذاتیِ مرغ این است که از روزن و پنجره به سوی فضای باز می‌پرد. اگر تو هم در خودت صفتِ مرغی و پروازِ روح را می‌بینی، خودت پرواز کن و از درِ بسته و بندهای ظاهری مپرس.

از آنجا که هستی و هویتِ عاشق، وامدارِ عشق است، پس عشق هم پدر و هم مادرِ اوست. بیش از این از پدر و مادرِ خاکی و نسبِ دنیوی مپرس.

دلِ عاشقان همچون تنوری داغ و پرحرارت است. حال که به این تنورِ سوزان وارد شدی، جز از آتشِ عشق (آذر) چیزی مپرس که این تنها حقیقتِ موجود است.

اگر مرغِ دلِ تو نیز عاشقِ این آتشِ مقدس است، بدان که سوختنِ پر و بال در این راه، بسیار خوش‌تر و ارزشمندتر است؛ پس دیگر از سلامتِ پر و بال مپرس.

اگر تو و دلدار، سر و جانِ خود را یکی کرده‌اید و به وحدت رسیده‌اید، دیگر گامی کج بر مدار و در راهِ خطا قدم مگذار. ای خواجه، از این سر و وحدتِ وجود، دیگر پرسش مکن که در این مرتبه پرسش بی‌معناست.

بدان که چشم و گوشِ انسانِ غافل، همگی پر از گِل و غبارِ دنیاست. پس از بینشِ صحیح و حقیقتِ منظره‌های زیبا مپرس که با این دیده‌ی آلوده، دیدنِ حقیقت ممکن نیست.

هنگامی که چشمانِ خود را با مددِ خونِ دل (مجاهده و رنج) از غبارِ دنیا شستی، اکنون مجلسِ شاهی برای تو مهیاست؛ پس دیگر از شرابِ سرخِ دنیوی مپرس که شرابِ معنوی نصیبت شده است.

پس زود به سوی تبریز برو تا به این شکر (شمسِ تبریزی) دست یابی. با بهره‌مندی از لطف و عنایتِ شمسِ حق، دیگر از شراب و شکرِ دنیوی و سطحی مپرس.