دیوان شمس - غزلیات

ای کسی که با چهره‌ای درهم‌کشیده و عبوس به من نگاه می‌کنی، سخنان زشتی درباره من به زبان آوردی؛ اما بدان که دهان کرکس همیشه بوی مردار می‌دهد و از آن جز بوی تعفن برنمی‌آید (یعنی سخن تو، نشان‌دهنده ذات خودت است).

آن سخنان آلوده و پلیدی که بر زبان راندی، بر چهره‌ات نمایان است. زشتیِ باطن و خباثتِ وجودِ تو، در سیمایِ ناخوشایندت آشکار است.

ما یار و دلبرِ حقیقی را داریم، اما تو به دنبالِ مرگ و مسمومیتِ روحِ خویش هستی. دهانِ سگِ ولگرد اگر به دریا بیفتد، دریا را نجس نمی‌کند (یعنی حضورِ حقِ ما، با کلامِ ناپاکِ تو آلوده نمی‌شود).

اگر بیت‌المقدس (مسجد مقدس) مدتی به دست بیگانگان (افرنگ) بیفتد و در آنجا بت‌پرستی یا آلودگی رخ دهد، آیا از تقدسِ آن مکان کاسته می‌شود؟ خیر، تقدس آن ذاتی است.

این حقیقت، همچون آینه‌ای است که زیباییِ یوسف‌وار را بازمی‌تاباند. پشتِ آینه حتی اگر به بهترین شکل تزیین (مقرنس) شده باشد، بیگانه است و از حقیقت بی‌خبر است.

اگر خفاش (به‌عنوان موجودی که از نور فراری است) در تخیلِ خود چیزی بگوید یا دشمنی کند، خورشیدِ تابان هیچ غمی ندارد. سایه اگر کوتاه یا ناقص شود، چه ضرری به خورشید می‌رساند؟

یک فرد ممکن است مثل ضحاک (ستمگر و ترسناک) باشد و دیگری مثل عیسی یا یحیی (پاک و ایمن). یکی از رویِ اعتماد و آرامش می‌خندد و دیگری از ترس و خشم، در بندِ خود است.

پرسیدند از این دو (فرد)، پیشِ خداوند کدام‌یک برتر است؟ در راه و روشِ بنا شده و اصولی، معیارِ برتری چیست؟

خداوند فرمود: برترینِ بندگان کسی است که گمانش به من بهتر باشد (حسن ظن داشته باشد)؛ زیرا انسانِ گناهکار نباید با سوءظن، روحِ خود را آلوده‌تر کند.

تو فقط به ظاهر عبوس و گرفته‌ای، اما این گرفتگی به خاطر ترس از خدا یا طمعِ معنوی نیست؛ بلکه از روی حسادتِ زرد (مانند زعفران) یا کینه‌توزیِ پنهان است.

این خصلت‌ها (حسادت و کینه) به کارِ دین نمی‌آیند و روا نیستند. وای بر کسی که حسادت را در دلِ خود، مانندِ بذر، کاشته است.

آن‌ها را به حالِ خود واگذار، همین که عاقبتِ شومی (تبت) در انتظارشان باشد برایشان کافی است. هر کس که با نور و ماه دشمنی کند، جز در تاریکی و گمراهی سرگردان نخواهد شد.

ای خورشید (خطاب به سالک یا حقیقت)، دشمنانت یقیناً خفاشانی بیش نیستند؛ آن‌ها نه تنها مایه ننگِ پرندگان هستند، بلکه زندانیانِ شبِ تاریک و بی‌خبری نیز می‌باشند.

دشمنِ تو قطعاً بی‌نتیجه (ابتر) و ناکام است و جایگاه و عزتش از بین می‌رود. مگر می‌شود چشم اگر با خس و خاشاک آلوده شود، چیزی را درست ببیند؟