دیوان شمس - غزلیات

بیت اول: از احوالِ دگرگون و رنج‌بارِ ما در غیابِ آن یارِ زیبا و درخشان، پرسش مکن. بیت دوم: از آن حجمِ سنگینی از رنج و محنت که در راهِ عشقِ او بر جانِ ما رفته است، هیچ مپرس که شرحِ این ماجرا فراتر از طاقتِ بیان است.

بیت اول: هستیِ ما، چه در مراتبِ عالی و چه در مراتبِ دانی، لبریز از نورِ سیمایِ اوست؛ پس به این نور بنگر. بیت دوم: از جنبش، تپش و هیجانِ آن قد و بالایِ موزون و رعنایِ او پرسش مکن، چرا که زیباییِ او فراتر از وصف است.

بیت اول: به قطره‌های اشکِ من بنگر که از رویِ حسادتِ عشقِ او، مانندِ گوهر شده است. بیت دوم: از زلالی و خروشِ این دریایِ اشکِ من پرسش مکن که عمقِ آن را کسی جز عاشق نمی‌داند.

بیت اول: در حریمِ خونینِ دلِ من گام مگذار و با نگاهِ عقلانی به این میدانِ بلا وارد مشو. بیت دوم: هیچ از طبایعِ چهارگانه یا بیماری‌های جسمی و روانی (صفرا و سودا) پرسش مکن؛ زیرا رنجِ من از جنسِ رنجِ جسمانی نیست.

بیت اول: خون‌دل‌خوردن‌هایِ مرا ببین و این راز را با هیچ‌کس در میان مگذار. بیت دوم: از احوالِ آن نگارِ بازیگوش و پرشور که عاملِ این آشوب‌هاست، پرس‌وجو مکن.

بیت اول: جان‌هایِ پرواز کرده و قربانی‌شدگانِ راهِ عشق را ببین که چگونه پر و بال‌شان سوخته است. بیت دوم: دیگر از کوه قاف (مأوای سیمرغ) و حقیقتِ افسانه‌ها پرسش مکن؛ چرا که حقیقتِ ماجرا همین‌جاست.

بیت اول: در هر لحظه از رنجِ عشقِ او، صدها قیامت و تحولِ عظیم نهفته است. بیت دوم: به همین لحظه‌یِ «امروز» که در آن هستی بنگر و از فردایِ نامعلوم و حساب‌وکتاب‌های آینده پرسش مکن.

بیت اول: ای کسی که در اوهام و خیالاتِ خود گرفتار شده‌ای، حقیقت از تو بسیار دور است. بیت دوم: رازِ او را از طبعِ مادی و دنیوی (که کارش افزودنِ امورِ بیهوده است) جویا مشو.

بیت اول: چند می‌پرسی که شمس تبریزی که بود و چه کرد؟ بیت دوم: به عظمتِ این رودِ خروشانِ معرفت (جیحون) نگاه کن و از خودِ دریا پرسش مکن؛ چرا که اثر، نشانگرِ وجودِ مؤثر است.