دیوان شمس - غزلیات

محبوبِ تو (خداوند یا پیر) یگانه‌ای است که همتایی ندارد، پس دل به غیرِ او مسپار؛ سیمایِ او هرگز از تو پنهان نمی‌شود، پس تو نیز از او روی مگردان و دوری مکن.

این جهان را مکانی برای شکار و صید بدان که از هر سو دام‌هایی در آن گسترده شده است؛ پس همانند شیری دلاور وارد شو و جز طعمه‌ای بزرگ و ارزشمند (حقیقتِ الهی) به شکارِ ناچیز قانع مشو.

هوا و هوسِ نفسانی، بندی است که همچون مهار، آدمیان را به دنبالِ خود می‌کشد؛ پس مراقب باش که جز آن «شترِ مستِ» حقیقت‌جو، مهارِ دیگری را به دست نگیری و اسیرِ امیالِ حیوانی نشوی.

هستیِ ظاهری جهان همچون غباری بی‌مقدار است و آنچه درخشش دارد، نورِ ماهِ وجودِ یارِ ماست؛ پس به ماهِ حقیقی پشت مکن و به دنبالِ غبارِ پراکنده و بی‌ارزشِ دنیا مرو.

جهان را از پیشِ خود بران و دور کن، چرا که این دنیا همان ماری است که گنجِ وجودِ تو را در چنگ دارد؛ آن را با ظاهرِ فریبنده‌اش همچون طاووس مپندار، بلکه ماهیتِ حقیقی‌اش را که همان مارِ خطرناک است، در نظر بگیر.

چون مردمِ دنیا چیزی را بر کفِ دستت نهادند که مانند سیماب (جیوه) لغزان و ناپایدار است، بدان که در عشقِ حقیقی نباید به این ناپایداری‌هایِ دنیوی دل بست و قرار گرفت.

اگرچه چشمانِ ظاهربینِ تو بسته است، اما با چشمِ دل (حسِ باطن) حقایق را دریاب؛ از گلستانِ حقیقتِ ازلی، گلِ معرفت را بچین و به خارهایِ دنیا توجهی نکن.

همان‌طور که یعقوب با بویِ پیراهنِ یوسف دیدگانش بینا شد، تو نیز این نسیم و نشانی که از یوسفِ جانِ ما (محبوب) می‌آید را ناچیز مپندار و به آن بی‌اعتنا نباش.

یوسفِ جانِ تو کیست؟ همان شاه، شمسِ تبریزی است؛ پس جز به ساحتِ وجودِ او، به هیچ‌کسِ دیگری تکیه نکن و او را حقیقتِ یگانه بدان.