دیوان شمس - غزلیات

کسی پرسید که نیکی و بدی از ما برمی‌خیزد یا از جانب خدا؟ نگاهی به ریش این خواجه بینداز که با این سوالاتِ کودکانه، هنوز در همان مرتبه‌ی پایینِ فهم باقی مانده است.

عجیب است که این خواجه همچنان در همان خلق‌ و خوی دوران کودکیِ خود مانده است، اگرچه از نظر ظاهری، رنگ مو و ریشش تغییر کرده و پیر شده است.

می‌دانی چرا خواجه سخنان متناقض و آشفته (زیر و بالا) می‌گوید؟ دلیلش این است که او هیچ‌گاه دچار تحول و دگرگونی واقعی (زیر و زبر شدنِ روحی) نشده است.

خواجه با چهارپایان و دوپایان به گرد جهان گشته، اما همانند غواصی ناشی، هرگز نتوانسته است به عمقِ دریایِ معرفت نفوذ کند و به حقیقت دست یابد.

خواجه تصور می‌کند که با گذشت زمان بهتر شده و به کمال رسیده، اما در واقع او مانند بیمار مبتلا به سل است که اگرچه فکر می‌کند رو به بهبود است، اما در باطن هر روز ضعیف‌تر و رو به زوال می‌رود.

او در بحث‌ها، تنها بر لجاجت و ستیزه‌جویی خود می‌افزاید و چنان غرق در خودبینی است که از درکِ جانِ مطلب و چشیدنِ لذتِ معرفتِ حقیقی، هیچ بهره‌ای نبرده است.

روشِ کسانی که اهلِ بحث و جدل هستند، تنها اعتراض و سرسختی است؛ اما راه و روشِ اهلِ دل، تکیه بر شهود و دیدنِ حقیقت و چشیدنِ شیرینیِ معرفتِ الهی است.