دیوان شمس - غزلیات

اگر قصدِ وفا و پایداری در عشق ندارید، وسوسه‌گری نکنید و دلی را نربایید؛ چرا که وقتی دلی را اسیرِ خود کردید، شکستنِ حریم و آبرویِ آن دل شایسته و جوانمردانه نیست.

ای که چشمانت مانندِ راهزنان عمل می‌کنند، حال که دلِ مرا ربوده‌ای، راهِ رسیدن به حقیقت را نیز به من نشان بده. و ای که زلفانت همچون هندو (که در ادب فارسی نمادِ مکر و سیاهی است) عشوه می‌فروشند، فریبِ این ترفندها را مخور.

عشق، دلستان (دل‌ربا) و پرورش‌دهنده‌یِ یاران است؛ عشق همچون درختی است که باغِ وجودِ تو را سرسبز، باطراوت و شکوفا می‌کند.

چهره‌ات همچون چهره‌یِ ماه درخشان است اما قلبت همچون سنگ سخت و نفوذناپذیر؛ جانِ تو مایه‌یِ بقایِ من است و زیبایی‌ات نورِ چشمانِ من.

جستجوگرانِ عشق، ذره‌ذره به دنبالِ حقیقت می‌گردند تا به دریایِ ذاتِ خداوند برسند؛ آنان که در بندِ کهنگی هستند، در کوی و برزن سرگردان‌اند و نمی‌توانند به آن دریایِ اصلی برسند.

دشمنِ ما در هنر و فضیلت، همچون دُمِ خر بی‌خاصیت و پست است؛ هر چقدر هم که او را بسنجی و بررسی کنی، چیزی جز ناچیزی و کمیِ قدر نمی‌بینی.

سوگند به اسبانِ دونده و سوگند به افروزندگانِ آتش (اشاره به آیات قرآن)، در نگاهِ من، غیر از تو ای صاحبِ بزرگواری، همه چیز همچون کلوخ و بی‌ارزش است.

هر کس که عاشق نیست، سزاوارِ چشیدنِ تلخی و ترشیِ روزگار است؛ چرا که لایقِ شیرینیِ حلوا، شکر است و لایقِ سرکه، غرور و تکبر است.

هجرانِ تو جانم را به لب رساند و در هوایت مرا متزلزل کرد؛ هر بخشنده و کریمِ دیگری جز تو، فریبنده و مایه‌یِ غرورِ کاذب است.

عشق، پدیده‌ای خوش و تازه‌روی است و عاشقِ آن نیز مدام تازه و نو می‌شود؛ اما این جهان که کهنه است، کسی که به آن دل بسته (غیرِ عاشق) نیز کهنه‌تر و فرسوده‌تر از خودِ جهان است.