دیوان شمس - غزلیات

ای بتِ زیبای من، این چه نگاهِ پایین‌دستانه و حقیرانه‌ای است که به من داری؟ این‌قدر مرا در نزدِ خود خوار مپندار و چنین با بی‌اعتنایی با من رفتار نکن.

مشیتِ الهی چنان است که می‌تواند کوهِ عظیم را در نظرِ صاحب‌دلان به اندازه‌ی کاهی ناچیز و سبک جلوه دهد؛ چرا که برای خداوندِ قادر، این کار بسیار ساده و آسان است.

خوشا به حالِ آن چشمی که می‌تواند گوهرِ حقیقت را از خَس و خاشاکِ مجاز تشخیص دهد؛ و خجسته باد حالِ کاروانی که دوست و مرشدی چون خدا، نگهبان و راهنمایِ اوست.

ای معشوق، من به هر نامی که تو بر من بگذاری (چه خوب و چه بد) خشنود و راضی‌ام، چرا که جانِ پاکِ تو شایسته‌ی آن است که جانِ من همواره سپاسگزار و ستایشگرِ تو باشد.

اگر تو به ماه بگویی که سیاه‌پوست و حبشی است، ماه مطیعانه سجده می‌کند؛ و اگر سروِ بلندقامت را «چنبر» و خمیده بخوانی، سرو هیچ اعتراضی نمی‌کند.

چرا که دشنام و تندیِ تو برای من ارزشمندتر از تمامِ ستایش‌های مردمِ دنیاست؛ کجا صدایِ پارسِ سگانِ دنیا به صدایِ غرشِ شیرِ عشق می‌رسد؟

ای کسی که حتی لحظاتِ فارغ‌بودنِ تو از تمامِ تکاپوهای پرمشغله‌ی دیگران بهتر است؛ غیر از تو، همه چیز «نیستی» است و از همین رو من در برابرِ تو احساسِ فقر و نیاز می‌کنم.

اگر لازم است، تاجِ پادشاهی را رها کن و در عوض، سیلیِ آن یار را با جان و دل بخر؛ و اگر کسی این حقیقت را نمی‌فهمد، تو (ای عاشق) وظیفه‌ی هشدار دادن به او را داری.

هرگاه نشانِ سیلیِ معشوق بر گردن و پشتِ سرِ تو نقش ببندد، آن جایِ زخم، بوسه‌گاهِ نگارانِ غیبی و ارواحِ بلندمرتبه خواهد شد.

مردِ دنیادار، نیستی و عدم را هستی و شکوه می‌پندارد؛ ای دوستِ صاحب‌بصیرت، آیا عاقل عمرِ خود را صرفِ کارِ بیهوده و پوچ می‌کند؟

شخصی به نزدِ طبیبی رفت و از دل‌درد شکایت کرد. طبیب از او پرسید که چه چیزی خورده‌ای که باعثِ این درد و زحمت شده است؟

طبیب گفت: اکثرِ رنج‌ها و بیماری‌هایی که به سراغِ انسان می‌آید، ناشی از خوردنِ چیزهای نامناسب توسطِ گلوست. مرد پاسخ داد: من نانِ سوخته خوردم که از آردِ بی‌مایه و خمیرِ نامناسب بود.

طبیب گفت: برو و آن دارویِ چشم (سرمه) گران‌بها را برایم بیاور. مرد با تعجب گفت: ای شیخِ بزرگ، من از دردِ شکم می‌نالم، سرمه برای دردِ شکم چه خاصیتی دارد؟

طبیب پاسخ داد: این سرمه برای این است که چشمِ تو بینا شود و نانِ سوخته را تشخیص دهی، تا دیگر نانِ سوخته نخوری و به دردِ شکم مبتلا نشوی.

تو به خاطرِ تاریکیِ چشمانت، «نیستی» را «هستی» پنداشته‌ای. چشمانِ تو تنها با گرد و غبارِ درگاهِ پادشاهِ حقیقی است که خوب، بینا و نورانی می‌شود.

ای کسی که شرح‌دهنده‌ی دل‌های عاشقانی، تو خود این غزل را تفسیر کن؛ چرا که اگر من بخواهم این معانی را شرح دهم، ممکن است دلِ میر و معشوق از این جسارتِ کلامی برنجد.