دیوان شمس - غزلیات

ای که جلوه‌های جمال و جلال تو بر سرنوشت و امید و ترس ما سایه افکنده است، دست‌کم یک بار به دیدگانِ ما نگاهی کن؛ تو که خود به این دیدگان، قدرتِ دیدن و نگریستن بخشیده‌ای.

ای کسی که به دنبال حقیقتی و عاشقِ وصالی، به همان کسی که این طلب را در دلت نهاده نگاه کن. چرا به اثرِ ناچیزِ کارها دل بسته‌ای و از "مؤثر" (خالقِ تأثیر و حقیقت) غافل مانده‌ای؟

آن حقیقتِ مطلق (معشوق یا راهنما) تو را گاه به سوی آشتی و صلح درونی می‌کشاند و گاه به میدان کارزار با نفس؛ گاهی تو را به هم‌نشینی با یارانِ طریق دعوت می‌کند و گاهی تو را به سفری دشوار و متعالی می‌برد.

او همواره مراقب و نگرانِ توست، اما تو چشمانت را به چپ و راست (مشغولیات دنیوی) دوخته‌ای. او با تو سخن می‌گوید و حقیقت را به تو می‌نمایاند، اما تو گوشت را به شنیدنِ قصه‌ها و سخنانِ بیهوده سپردی.

او (خداوند یا مرشد) مانند کسی که به گاو تازیانه می‌زند تا آن را به یوغِ خدمت بکشد، تو را به راهِ درست هدایت می‌کند. عیسی روحِ قدسی است که رفیقِ توست، در حالی که تو (مانند خرکش) تنها سرگرمِ خود و مادیات (خرِ نفس) هستی.

اگر گاو و خر به خاطر تنبلی، سیخ و تازیانه بر پشت و کفل می‌خورند، تو که انسانی، باید سیخِ پشیمانی و ندامت را بر سینه و جان خود احساس کنی تا بیدار شوی.

اگر از این سیخِ دردی که در دل داری بیدار نشدی و حقیقت را درنیافتی، سرانجام مطبخِ جهنم (آتش دوزخ) تو را به پختگی و کمال خواهد رساند.

گاهی کاسه به دست گرفتی و به دنبال خوراک و لذتِ تن بودی، و گاهی ساز و چنگ برداشتی و به دنبالِ هیاهو و شهرت و یاوه‌گویی‌های پوچ و بیهوده رفتی.

هنگامی که فشارِ مرگ بر تو وارد شود، چهره‌ات از ترس همچون طلا زرد می‌شود. در آن لحظه است که دست از دنیا (طلا) می‌کشی و سر بر سنگِ گور می‌نهی.

تا کی می‌خواهی در جمعِ نادانان (کوران) با فریب و تزویر جلوه‌گری کنی و تا کی می‌خواهی در گوشِ مردمِ ناآگاه (کران) فریادِ بیهوده سر دهی؟