دیوان شمس - غزلیات

بخشی از این تجربه (عشق یا سلوک) تلخ و گزنده چون زهر است و بخش دیگر شیرین و گوارا؛ پس به خدا سوگند که تنها از یک سو به ماجرا نگاه مکن و در دامِ قضاوت‌های یک‌سویه نیفت.

هرچند که از جانب تو زهر (سختی و امتحان) به ما می‌رسد، اما همین زهر خود معدن و منشأ شیرینی‌هاست، زیرا آن حقیقتِ نهایی، چنان پرتوِ درخشانی دارد که زهر و شکر در برابرش در نهایت یک حقیقت است.

نوری را که نمی‌توان با زبان توصیف کرد، در برابر تو تجلی یافته است؛ معنای این تجلی این است که ای درویش، با چشمِ حقیقت‌بین به ما نگاه کن که بسیار نیکوست.

در من که خودِ تو هستم بنگر و با این نگاه، خودبین (خداجو) شو. ای کسی که نورِ وجودی و از سر تا پا یک حقیقت هستی؛ دیگر از جزء‌نگری و تفکیک اعضا (سر یا پا) دست بردار و به کلِ حقیقت توجه کن.

چون در چشمِ مردمانِ ظاهربین می‌نگری، آن‌ها را آکنده از تزویر و فریب می‌بینی؛ ای کسی که خود در خونِ دلِ من (درد و عشق من) غرق شده‌ای، از نگاهِ آلوده به شک و فریبِ دیگران فاصله بگیر.

اگر به دنبالِ گوهرِ حقیقت هستی، به اشکِ چشمِ من نگاه کن (که دریای معرفت است) و اگر ترازوی سنجشِ حقیقت در دست داری، به رخسارِ من بنگر که چون زرِ ناب است.

آن وجودِ الهی که شمس تبریزی است، همچون شیرِ خداست؛ او را به چشمِ یک صیدِ کوچک (روباه) مبین و او را به دیده تحقیر (سگ) منگر.