دیوان شمس - غزلیات

ای سالک! چشم بصیرت و باطن خود را بگشا و به احوال کسانی که از خود رها شده‌اند (بی‌دلان) بنگر؛ گروهی که همچون دل، مدام در حال تحول و دگرگونی‌اند و گروهی که مانند جان، از قید تن (پا و سر) رها و مجردند.

اینان بدون تکلف و تلاشِ ظاهری، همواره از شور و جذبه الهی در جوشش‌اند؛ هیچ حجابی میانشان و حقیقت نیست و دل‌هایشان در برابر حکم و تقدیر الهی، تسلیم و بی‌دفاع (مانند سپر در برابر تیر) است.

حال آنان از گلستان و گل، شادمان‌تر و از درخت سرو (که نماد آزادگی است) آزادتر است. آنان از بندِ عقلِ جزئی و دانشِ رسمی رها و بخشنده‌ترند و وجودشان از آب حیات نیز زلال‌تر و پاک‌تر است.

مانند ذرات غبار که در هوا معلق‌اند، نور خورشید حقیقت، پوشش و لباسی برای آنهاست؛ با وجود آنکه جسمشان بر خاک (دنیا) است، اما حقیقت جانشان از سرچشمه دلِ الهی سر برآورده و به آسمان‌ها متصل است.

در میان موج‌های خروشان سختی‌ها و فداکاری (که به خون تشبیه شده)، آنان به راحتی عبور کرده‌اند و با وجود این همه آشوب و غوغا، حتی گوشه‌ای از دامنشان نیز آلوده یا خیس نشده است.

در میان خارها هستند اما همچون گل لطیف‌اند، در زندانِ تن‌اند اما همچون شراب (مِی) شادمان و رهایند، در کالبد خاکی هستند اما روحی زنده دارند و در تاریکی‌های جهل جهان، همچون سپیده‌دمِ نورانی می‌درخشند.

تو هم اگر از جانِ پاکشان و از باده‌ی معرفت و جام‌های عشقشان بنوشی، چنان مست و سرخوش می‌شوی که از تمامِ خوبی‌ها و بدی‌های این دنیای فانی رها خواهی شد.

دیگر سخن را کوتاه کن؛ چرا که هر کسی (هر پرنده‌ای) خوراکِ مخصوصِ خود را می‌طلبد؛ طوطی با شکر مأنوس است و کلاغ به چیزی دیگر (غذای متفاوت) میل دارد؛ این کنایه از تفاوتِ ظرفیتِ آدمیان در درکِ حقایق است.