دیوان شمس - غزلیات

من تلاش می‌کنم که حقیقت را بیان کنم، اما بعید است که زاغ (نمادِ تیره‌دلی و ناپاکی) بتواند همانند طوطی (نمادِ شیرین‌سخنی و پاکی) از شکر (نمادِ لذت‌های معنوی و حقایق) تغذیه کند.

هر موجودی عالم و طبیعتِ ویژه‌ی خود را دارد؛ همان‌طور که هرگز امرِ کج و منحرف با امرِ راست و مستقیم هم‌ساز نمی‌شود، میانِ اهلِ باطل و اهلِ حق نیز تناسبی نیست.

اگرچه طوطی به طور فطری با شکر خو گرفته و زنده است، اما زاغ (به اقتضای طبیعتِ فرومایه خویش) همواره به دنبالِ چیزی جز ناپاکی و خاشاک نیست.

عشقِ الهی آن‌قدر بزرگ است که در ظرفِ کوچکِ «خویشتن» (منیت) نمی‌گنجد؛ همان‌طور که نمی‌توان از ماده‌گرگ انتظار داشت که شیرِ نر بزیاد، عشق نیز نیازمندِ تحولی بنیادی در ذات است.

از همنشینی با کسی که از آتشِ عشق بی‌بهره است دوری کن؛ چرا که ارتباط با آنان، همچون مجاورت با فردی مبتلا به بیماری گری (جرب) است که تو را نیز به همان مرض آلوده می‌کند.

اگر در سختی‌ها و رنج‌های عشق خرد و کوفته شدی، بدان که این رنج بی‌فایده نیست؛ بلکه محبوب دارد تو را مانند سرمه می‌ساید تا بینش و بصیرت تو را جلا دهد.

تو باید خانه‌ی دل را از تعلقاتِ نفسانی ویران کنی؛ چرا که شمس تبریزی (مظهر حقیقت مطلق) در حالی که از شراب عشق مست است، به سوی تو می‌آید و خانه‌ای آباد با علایق دنیوی، جایگاه او نیست.