دیوان شمس - غزلیات

هر چیز تازه‌ای که به دست تو می‌رسد، اگر با وجود تو که آلوده به رذایل است برخورد کند، همچون گوشت تازه که در مجاورت ناپاکی‌ها می‌گندد، فاسد و بدبو می‌شود؛ درست مانند آب زلالی که چون در ظرفی آلوده ریخته شود، خود نیز ناپاک می‌گردد.

اگر برای افزایش لذت‌های خود، از شیرِ دیو (وسوسه‌های دنیوی) بنوشی، بر بدبختی تو افزوده می‌شود. اما آنان که از این نوع تغذیه روحانیِ شیطانی پرهیز کردند، همچون بایزید بسطامی به مقام والای حقیقت رسیدند.

خداوند، آن وسوسه‌گرِ دیوصفت را به عنوان پیر و مرشد برای خود می‌خواند؛ چرا که هر کس به سخنان او گوش فرا دهد و از دمِ شیطانی‌اش تغذیه کند، خود نیز همچون او، گمراه و مرید شیطان خواهد شد.

تمثیل این دنیا و آن دنیا (عالم غیب)، مانند مشرق و مغرب است؛ یعنی دو سوی کاملاً متفاوت؛ پس هر کس که به یکی از این دو نزدیک شود، ناگزیر از دیگری دور خواهد شد.

هر دلی که از وسوسه‌های دنیوی بیزار شود و آن «شیرِ آلوده» را همچون غذایی مسموم قی کند، در اثر این پالایشِ درونی و شورشِ ناشی از آن، به مقام اولیای الهی مانند ابوسعید ابوالخیر می‌رسد.

هر کسی که مقام و منصبِ دنیوی (صدرنشینی) را رها کرد و خاکسارِ این درگاه شد، درِ بسته‌ی اسرار بر او گشوده می‌شود و قلبش کلیدِ گشایشِ هزاران گره کور و مشکلِ لاینحل می‌گردد.

تو ای خسرو (سالک مغرور)، با حالتی ترش‌رو و ناپخته سراغ شیرین (محبوب) را نگیر؛ زیرا محبوب تنها زمانی رخ می‌نماید که تو (به عنوان مدعیِ کاذب) از میان بروی.

همان‌طور که غوره با گذر زمان از خامی و ترشی به شیرینی می‌رسد، جان انسان نیز در اثر ریاضت به پختگی می‌رسد و همان‌گونه که ماه روزه پس از تحمل سختی به عیدِ فطر ختم می‌شود، پایانِ سختی‌های سلوک نیز عیدِ وصال است.

خاموش باش و آینه حقیقت را پیشِ افرادِ آلوده به زنگارِ جهل مبر؛ بلکه آن را به قیصرِ روم (کسی که شایستگی و آمادگی پذیرش دارد) نشان ده تا او نیز به مقام مریدیِ حقیقی نائل شود.