دیوان شمس - غزلیات

در شب نخواب که هر شبِ آن، به اندازه صدها هزار جان ارزش دارد؛ چرا که شب همان ظرفِ نعمتی است که بخشش‌های بی‌کران خداوند را در خود جای داده است.

هر شب، سپاهی از فضل و بخششِ خداوند بر سقفِ آسمان این جهان فرود می‌آید تا به دادِ هر ستم‌دیده‌ای برسد.

خداوند فرمان داد که «شب را بپاخیز» (اشاره به آیه ۲ سوره مزمل) و این سخن بیهوده و گزاف نبود؛ چرا که شب‌زنده‌داری باعث می‌شود انسان به مقامِ ستارگانِ بلندپایه‌ای چون زهره و فَرقد دست یابد.

ای انسانِ خام، از تاریکیِ شب (که همچون دود است) برای پختنِ غذای جان در آتشِ موسی (نورِ هدایت) استفاده کن؛ چرا که مرکبِ سیاهیِ شب، به قلمِ معرفتِ تو مدد می‌رساند.

ای عاشقِ حقیقت (مجنون)، شب را که همچون لیلیِ زیبایی است در آغوش بگیر؛ چرا که شب زمانِ خلوت و یگانگی با خداوند (توحید) است و روز زمانِ پراکندگی و مشغول شدن به کثرت‌های دنیایی.

شب، لیلیِ دلرباست و روز همچون مانعی در برابرِ مجنون قرار دارد؛ نوری که از عقلِ بیدار برمی‌خیزد، روشناییِ صبح را به بندِ زلفِ سیاه خود می‌کشد و اسیر می‌کند.

بدان که آبِ حیات (جاودانگی) در تاریکی قرار دارد؛ پس تو چگونه ماهیِ غافلی هستی که راهِ رسیدن به آب را بر خود بسته‌ای؟

خداوند برای این کعبه (مقصود شب است)، جامه‌ای از دیبای سیاه (تاریکی شب) ساخت که تکیه‌گاهِ بندگانِ مطیع و جایگاهِ آرامشِ آنان است.

یک نمازِ شب در درونِ این کعبه (تاریکی)، با صد نمازِ روز برابری می‌کند؛ بنابراین کسی که به دنبالِ خواب است، شایسته چنین عبادت‌گاهی نیست.

شب تمامِ بت‌های (مشغولیت‌های روزانه) را شکست و تنها خداوند باقی ماند؛ کسی که در کرم و بخشش، هیچ همتا و مانندی ندارد.

خاموش باش که در این مقام، شعر گفتن بی‌ارزش و کساد است. تو که در این دانشِ معرفت، زاهد و پارسا هستی، چرا در حالی که خودت علمِ والاتر را داری، به شعر که دانشی پایین‌تر است، مشغول شده‌ای؟