دیوان شمس - غزلیات

آیا پس از مرگ، سود یا زیانی عاید انسان می‌شود؟ من منتظر مرگ جسمانی نمی‌مانم، بلکه همین حالا در زمان حیات، خود را به نیستی و خاک می‌سپارم تا حقیقت آن سویِ پرده را مشاهده کنم.

مردنِ اختیاری و خاک شدن (فنایِ نفس)، کارِ عاشقانِ حقیقی است؛ زیرا خداوند راهِ شکستنِ بتِ بزرگِ نفس را به آن‌ها آموخته است.

ما به پیروی از فرمانِ پیامبر (بمیرید پیش از آنکه بمیرید)، کمر به مبارزه با نفسِ سرکشِ خود بسته‌ایم، همان‌طور که پیامبر اکرم (ص) با جهاد اکبر، نفس خود را مهار کرد.

کفر، شرک و یهودیت و دیگر پلیدی‌ها، همگی زاییده و نتیجه‌ی نفسِ اماره هستند؛ همچنان‌که دودِ ناپاک از سوختنِ نجاست برمی‌خیزد، نه از چوبِ خوشبوی عود.

جهانِ مادی لحظه‌ای به شکل خاک است و لحظه‌ای به شکل آب، گاهی به آتش می‌ماند و گاهی به دود؛ همه‌چیز در حالِ تغییر و ناپایداری است.

در نگاهِ ظاهربین، جهان گاهی دوست است و گاهی دشمن، گاهی تاریک است و گاهی روشن؛ همانند تار و پودی که در هم تنیده شده‌اند و مدام تغییر می‌کنند.

برای مردمِ عادی، هزاران چهره و نقشِ گوناگون در جهان ظاهر می‌شود، اما در نگاهِ عارف و حقیقت‌بین، این نقش‌ها نه زیاد می‌شوند و نه کم، بلکه همگی نمودِ یک حقیقتِ واحدند.

برای چشمِ پیامبر، بهشت و دوزخ حقیقتِ آشکار و موجود هستند، اما برای دیگران که در بندِ نفسند، این حقایق پنهان و پوشیده مانده است.

میوه‌های بهشتی برای پیامبر در دسترس و رام است، به همین دلیل او دست خود را دراز کرد تا آن‌ها را بچیند.

پیامبر قصد داشت آن میوه‌ها را به یارانش بدهد، اما آن میوه‌ها ذوب شدند و از بین رفتند، زیرا هنوز زمانِ ظهورِ آن حقایق برای دیگران فرا نرسیده بود.