مثنوی معنوی - دفتر چهارم

پادشاهی بود که بنده‌ای داشت؛ این بنده از نظر بهره‌مندی از عقل و خرد، چون فردی مرده بود، اما در پایبندی به شهوات و امیال دنیوی، بسیار فعال و سرزنده بود.

این بنده، جزئیات و وظایفِ خدمت خود را نادیده می‌گرفت و در ذهن خود، کارهای ناپسند و زشتش را نیکو و پسندیده جلوه می‌داد.

پادشاه که این وضعیت را دید، دستور داد که جیره و حقوق او را کاهش دهند و اگر باز هم بر سرکشی و نافرمانی اصرار کرد، نام او را از لیست خادمان حذف کنند.

از آنجا که خرد او ناچیز و حرص و طمعش بسیار زیاد بود، وقتی دید حقوقش کم شده، به جای درک موقعیت، خشمگین شد و سرکشی کرد.

اگر او اندک‌مایه‌ای از عقل داشت، به درون خود نگاه می‌کرد و رفتارش را بررسی می‌نمود تا گناه و تقصیر خود را می‌دید و با اصلاحِ خویش، دوباره مورد عفو و بخشش قرار می‌گرفت.

این بنده مانند الاغی است که وقتی پاهایش بسته می‌شود، به دلیل نادانی شروع به لگدپرانی می‌کند و همین بی‌تابی و نادانی باعث می‌شود که پاهای دیگرش هم در بند گرفتار شود.

سپس آن بنده (به مانند الاغ) شکایت می‌کند که «فقط یک پای مرا بستند»، اما او درک نمی‌کند که این گرفتاری، نتیجه‌ی مستقیمِ رفتارها و پستی‌های خود اوست.