مثنوی معنوی - دفتر سوم

پیامبران و اولیای حق بیان کرده‌اند که خداوند کار جهان را بر نظم و قاعده‌ای خاص استوار کرده است و به هر پدیده‌ای، صفات و ماهیتی بخشیده که تغییر آن از قدرت انسان خارج است.

علاوه بر صفات ذاتی، خداوند ویژگی‌هایی عارضی و گذرا نیز آفریده است که می‌توانند تغییر کنند؛ چنان‌که ممکن است کسی که امروز منفور است، در اثر تحول درونی، به مقام رضایت و محبوبیت برسد.

تلاش برای تبدیل کردن سنگ به طلا، کاری بی‌ثمر و بیهوده است؛ اما تبدیل مس به طلا (در کیمیاگری) راهی ممکن و شدنی است. این تمثیل بیانگرِ تفاوتِ استعدادها و ظرفیت‌هایِ وجودیِ آدمیان است.

انتظارِ روییدنِ گل از ریگِ بی‌حاصل، امری ناممکن و ناتوانانه است؛ اما انتظارِ روییدن گل از خاکِ مستعد، خواستی بجا و عملی است.

برخی از رنج‌ها و نقصان‌ها در زندگی، ذاتی و تغییرناپذیرند و راهی برای درمانشان نیست؛ مانند لنگیِ مادرزادی، پهنیِ بینی یا نابینایی که بخشی از سرنوشتِ پیکرِ دنیویِ انسان هستند.

اما برخی از رنج‌ها و دردها، عارضی‌اند و درمان‌پذیر؛ مانند لقوه (فلج صورت) یا سردرد که می‌توان برای بهبودی آن‌ها چاره‌اندیشی کرد و آن‌ها را درمان نمود.

خداوند این دردها و درمان‌ها را برای ایجاد هماهنگی و کمالِ نظامِ هستی قرار داده است؛ پس وجود این بیماری‌ها و داروهایِ آن‌ها از رویِ بازی و بیهودگی نیست، بلکه بر اساس حکمتی پنهان است.

بلکه حقیقت این است که برای اکثرِ رنج‌ها راهِ علاجی وجود دارد؛ اگر انسان با جدیت و پشتکار در پیِ درمان و بهبود باشد، قطعاً به مقصود خواهد رسید.