مثنوی معنوی - دفتر سوم

بیت نخست: آیا داستان و سرنوشتِ صاحبان باغ را که در قرآن آمده، مطالعه کرده‌ای؟ بیت دوم: پس چرا با وجود آگاهی از آن عاقبت شوم، هنوز در دام مکر و حیله‌گری گرفتار مانده‌ای؟

بیت نخست: آنان حیله می‌کردند که چگونه سهمِ نیازمندان را از میوه‌های باغ دریغ کنند. بیت دوم: تا بتوانند روزیِ گروهی از درویشان و فقیران را به نفع خود بربایند.

بیت نخست: تمام شب را در حالِ اندیشیدن و طراحی نقشه‌های فریبکارانه سپری می‌کردند. بیت دوم: در حالی که چندین نفر از همدستان، چهره به چهره نشسته و با هم مشورت می‌کردند.

بیت نخست: آنان پنهانی و در خفا، حرف‌های محرمانه خود را به هم می‌گفتند. بیت دوم: تا مبادا خداوند از نیتِ پلید و توطئه آن‌ها آگاه شود.

بیت نخست: آنان ظاهری فریبنده و گل‌آلود (آراسته به فریب) داشتند، در حالی که در باطن نقشه می‌کشیدند. بیت دوم: دست‌هایشان مشغول کاری است که دلشان آن را از دیگران پنهان می‌کند.

بیت نخست: خداوند می‌فرماید: آیا آفریدگارِ تو نمی‌داند که تو در نهان چه می‌کنی؟ بیت دوم: آیا در این نجواها و درگوشی‌های تو، صداقت وجود دارد یا چاپلوسی و فریب؟

بیت نخست: آیا خداوند از حالِ مسافری که صبح زود سفر خود را آغاز کرده غافل است؟ بیت دوم: در حالی که او (خداوند) می‌بیند که جایگاه و مقصدِ نهایی او فردا کجاست.

بیت نخست: هر جا که آنان فرود آیند یا به هر بلندی که صعود کنند. بیت دوم: خداوند بر آنان احاطه دارد و تمامیِ اعمال و اعدادِ آنان را می‌داند و ثبت می‌کند.

بیت نخست: اکنون گوشِ جانت را از بی‌خبری و غفلت پاکسازی کن. بیت دوم: و آن را آماده کن تا داستانِ غم‌انگیز و رنج‌های دردمندان را بشنود.

بیت نخست: شنیدنِ دردِ دردمند را صدقه و زکاتی بدان که تو به او می‌بخشی. بیت دوم: این کار زمانی محقق می‌شود که گوشِ خود را در برابر او با تواضع و دقت قرار دهی.

بیت نخست: در این حالت، تو از رنج‌های دل‌های دردمند باخبر می‌شوی. بیت دوم: و فقر و نیازِ جانِ شریفِ انسان را که در قالب آب و گل (جسم) گرفتار شده، درک می‌کنی.

بیت نخست: این خانه (دل یا ذهن)، پر از دودِ غلیظِ غم و رنج است. بیت دوم: با گوش دادن (اصغا)، روزنی برای رهاییِ آن بگشا.

بیت نخست: وقتی گوشِ تو راهی برای بیرون رفتنِ نفس و آهِ او شود. بیت دوم: آن دودِ تلخ و آزاردهنده از فضای خانه‌ی دلش کمتر می‌شود.

بیت نخست: ای انسان (روی)، اگر به سوی پروردگارِ متعال سفر می‌کنی، با ما همدردی و غم‌گساری کن. بیت دوم: چرا که راهِ حق، راهِ دل‌های مهربان است.

بیت نخست: این تردید و دودلی، مانند زندان و بندی است. بیت دوم: که به جانِ انسان اجازه نمی‌دهد به سوی هدفِ اصلی‌اش حرکت کند.

بیت نخست: هوای نفس و وسوسه‌ها، جان را به این سو و آن سو می‌کشند. بیت دوم: و هر کدام مدعی هستند که راهِ حقیقت و رشد هستند.

بیت نخست: این سرگردانی و شک، مانعی بزرگ در راهِ حق است. بیت دوم: خوشا به حال کسی که قدم‌هایش در این راه آزاد و استوار است.

بیت نخست: بدون تردید و با اطمینان در راه راست گام بردار. بیت دوم: اگر مسیر را نمی‌دانی، ببین که گام‌های سالکانِ حقیقی کجاست و از آن‌ها پیروی کن.

بیت نخست: جای پای آهویِ حقیقت را دنبال کن و از سرگردانی آسوده باش. بیت دوم: تا از راهِ گام‌های آن آهو، به نافِ (مبدأ) مُشک‌فشان و حقیقت برسی.

بیت نخست: با این روش، تو به اوجِ روشنایی و کمال می‌رسی. بیت دوم: ای برادر، حتی اگر راهِ تو از میان آتش بگذرد، در امان خواهی بود.

بیت نخست: نه از دریای پر تلاطم و نه از موج و کفِ آن نترس. بیت دوم: زمانی که ندای الهیِ «لا تخف» (نترس) را در جانت شنیدی.

بیت نخست: بدان وقتی خداوند تو را می‌ترساند، این خود «لا تخف» است (یعنی از ترسِ تو برای هدایتت استفاده می‌کند). بیت دوم: و همان‌طور که طبقِ غذا را می‌فرستد، نان را نیز روزیِ تو می‌کند.

بیت نخست: ترسِ حقیقی برای کسی است که در دلش خوفِ الهی ندارد. بیت دوم: و غمِ اصلی برای کسی است که در اینجا (دنیا) دغدغه‌ای برای حقیقت ندارد.