مثنوی معنوی - دفتر اول

عاشقانِ حقیقی کسانی هستند که به حقیقتِ کل و اصلِ هستی (خداوند) دل بسته‌اند، نه کسانی که به اجزاء و مظاهرِ محدودِ دنیا دل خوش کرده‌اند. کسی که مشتاقِ امورِ جزئی و محدود باشد، از کمالِ مطلق و حقیقتِ اصلی محروم می‌ماند.

هنگامی که یک موجودِ جزئی، عاشقِ موجودِ جزئیِ دیگری شود، این عشق بی‌سرانجام و ناپایدار است، زیرا معشوقِ او نیز به دلیلِ سرشتِ خویش، در پیِ بازگشت به اصل و کلِ وجودِ خود است و نمی‌تواند برای عاشق باقی بماند.

کسی که به غیرِ حق دل بسته است، مانندِ کسی است که برای نجات، به ریشِ گاو چنگ زده باشد؛ یعنی به چیزی بی‌پایه و سست متوسل شده است. او همانندِ کفی است که در حال غرق شدن است و با درماندگی به چیزی ضعیف و بی‌اعتبار چنگ می‌زند تا شاید نجات یابد که البته ممکن نیست.

چنین عاشقی که در بندِ امورِ جزئی گرفتار شده، صاحبِ اختیارِ خویش نیست و نمی‌تواند به اصلاح و تیمارِ روحِ خود بپردازد. او در واقع بنده و فرمان‌برِ معشوقِ خود است و تمامِ رفتار و حرکاتش تحتِ سلطه و ارادهٔ آن معشوقِ دنیوی قرار دارد.