دیوان اشعار - قصاید
قصیدهٔ شمارهٔ ۱۳۳
ناصرخسرودرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات در ستایش تعادل در رفتار و الگو گرفتن از ویژگیهای شمشیر در مواجهه با دیگران است. شاعر در این قطعه به دنبال بیان یک استراتژی اخلاقی است که در آن فرد باید متناسب با عمل دیگران واکنش نشان دهد؛ یعنی در برابر نیکی، مهربان و در برابر شرارت، قاطع باشد.
تمثیلِ شمشیر در اینجا نشاندهنده هوشمندی است. همانطور که شمشیر دارای دو وجه کاملاً متفاوت است، انسان نیز باید دارای دو رویه در برخورد با محیط پیرامون خود باشد تا بتواند هم با آرامش تعامل کند و هم در هنگام ضرورت، اقتدار و صلابت خود را به نمایش بگذارد.
معنای روان
اگر میخواهی که در رفتارت همچون شمشیر باشی و آن خصلتهای دوازگانه را در خود بپروری، باید این اصل را بدانی که در برابر بدیهای دیگران سختگیر و در مقابل خوبیهای آنان، مهربان و گشادهرو باشی.
نکته ادبی: عبارت بایدت بود در متون کهن به معنای شایسته است که برای تو باشد یا اگر میخواهی چنین باشی به کار میرود.
شمشیر دارای دو پهنای صاف و روشن است که مانند آب زلال ملایم هستند، اما در عین حال، دو لبه آن بسیار سوزاننده و ناخوشایند (دردناک) هستند، درست مانند آتشی که همه چیز را از بین میبرد.
نکته ادبی: در اینجا پهنیش به سطح صاف شمشیر و پهلو به لبه تیز آن اشاره دارد که تضاد میان صلح و جنگ را به زیبایی ترسیم کرده است.
آرایههای ادبی
تشبیه کل شخصیت انسان به شمشیر برای بیان ضرورتِ داشتنِ دو رویه در رفتار (صلح و جنگ).
تشبیه پهنای شمشیر به آب (لطافت) و لبه شمشیر به آتش (خشونت و ویرانگری).
تقابل میان صفات آرامبخش و صفات ویرانگر برای نشان دادن تعادل در رفتار.