دیوان اشعار - غزلیات

هرچه در جهان موجود است، همان ذاتِ خداوند است و آنچه اوست، حقیقتاً تو هستی؛ پس او تویی و تو او هستی و هیچ‌گونه دوگانگی و جدایی میان شما وجود ندارد.

در حقیقتِ امر، چون او همه چیز است، پس تو در برابرِ او هیچ هستی؛ تو تنها به دلیلِ نگاهِ سطحی و مجازیِ خود است که تفاوت و جدایی میانِ خود و خدا می‌بینی و می‌شنوی.

تو هرگز به وصالِ خودت نخواهی رسید، چرا که تا زمانی که به 'منِ' فردیِ خود چسبیده‌ای، همواره در حالتِ دوری و فراق از حقیقتِ اصلیِ خویش به سر می‌بری.

چون از حقیقتِ 'خود' بی‌خبری، درگیرِ توهماتِ دنیوی شده‌ای؛ تو چنان گرفتارِ منیّتِ خویش هستی که از مراتبِ پایینِ دنیوی تا فراتر از آسمان‌ها (عرش) در بندِ این توهمات گرفتار مانده‌ای.

تا زمانی که وجودِ فردی و محدودِ تو، در وجودِ کُلّیِ الهی ذوب نشود، تو تنها یک جزءِ جداافتاده هستی؛ پس چگونه می‌توانی ادعای رسیدن به آن کلِ مطلق را داشته باشی؟

نقطه‌ای از حقیقتِ تو بر تو آشکار شد، اما تو چنان به همین مقدارِ ناچیز از خود دلبسته‌ای که همواره در گروِ آن باقی مانده و رشد نمی‌کنی.

اگر این نقطه‌ی وجودِ تو از محدودیت خارج شود و به دایره‌ی هستیِ کل بپیوندد، آنگاه می‌بینی که تمامیِ عالم و مافیها در اختیار توست.

اما اگر در همین نقطه‌ی کوچک و تنگِ وجودِ خود باقی بمانی، این همان زندانِ سخت و تاریکِ نفس است که تو را در فشارِ شدید قرار داده است.

وقتی در این نقطه‌ی کوچک، تخمِ دلبستگی و منیّت کاشته باشی، انتظار نداشته باش که در دایره‌ی بی‌کرانِ حقیقت، چیزی جز رنج درو کنی.

رهایی از این زندانِ تنگِ نفس، ممکن نیست مگر با مدد جستن از خورشیدِ پرفروغ و هدایتگرِ پیامبرِ اسلام (مصطفی).

عطار در پروازِ روحانیِ بلندِ خود به اوج رسید، تا آنجا که نورِ هدایتِ نبوی بر جانِ او تابید و او را به این آگاهی رساند.