دیوان اشعار - غزلیات

در طریقِ عشقِ تو، مردانِ راه چنان از خود بیخود شده‌اند که گویی وجودِ خویش را پنهان کرده‌اند؛ آنان از قیدِ جسم، جهت‌یابی‌های مادی و حتی نام و نشانی که هویتِ دنیوی‌شان را شکل می‌دهد، رها گشته‌اند.

آنان در گنبدِ پرده‌نشینِ الهی جای دارند، همان‌جا که خداوند فرمود: «جز من کسی آنان را نمی‌شناسد»؛ اینان از ازل محبوبِ حق بوده‌اند و به همین سبب از چشمِ اهلِ دنیا پنهان مانده‌اند.

در لباسِ فقرِ معنوی که به مثابهِ کفرِ نسبت به غیرِ خداست، خیمه زده‌اند و با «سیاهیِ چهره» (کنایه از تواضع و گمنامی یا پذیرشِ تهمتِ خلق)، از نظرِ مردم پنهان شده‌اند.

گروهی که نه در بندِ نیکی‌اند و نه بدی، نه گرفتارِ «خود» هستند و نه از «خود» جدا؛ نه در وادیِ هستیِ محض‌ و نه نیستیِ مطلق‌اند، بلکه در عینِ آشکار بودن، همچنان در پوشیدگی مانده‌اند.

در دنیای «من و ما» که دنیایِ خودخواهی است، دیگر نه منی وجود دارد و نه مایی؛ آنان در عینِ حضور در عالمِ مکان و هستی، با تو (خداوند) چنان متحد شده‌اند که از قیدِ مکان و هستیِ محدود رسته و باقی مانده‌اند.

جانشان در مقامِ حقیقتِ مطلق کامل است و تنشان نیز در پیروی از شریعت استوار؛ آنان در عینِ اینکه برای همگان جان‌بخش و مظهرِ کمال‌اند، خود از این دوگانگیِ ظاهر و باطن رسته و به مقامی فراتر رسیده‌اند.

مانند دایره‌ای در حالِ حرکت و چرخش‌اند اما در عینِ حال، چون نقطه‌ای در مرکز، قدم و جایگاهشان محکم است؛ صدها عالمِ عرشی در همان نقطهٔ ناچیزِ جانِ آنان نهفته است.

آنها که حقیقتِ بقایِ الهی را دیدند، از خودِ خویش فانی گشتند؛ اکنون در دریایِ یقین غرق شده‌اند، در حالی که در مسیرِ گمان و حیرتِ مقدس (تیه) باقی مانده‌اند.

سالک از سرِ هر مویی که در بدن دارد، صدها سخن و حکمت گفته است؛ اما با این همه، از فرطِ رسیدن به حقیقتی که وصف‌ناپذیر است، زبان در کام‌شان خشکیده و از سخن گفتن باز مانده‌اند.

آنان به دلیلِ کمالِ عقل و خردمندی، در سیرِ الی‌الله سبک‌بال و سریع بوده‌اند؛ اما اکنون به دلیلِ لطافتِ روح و مقامِ والایی که یافته‌اند، بارِ سنگینِ معرفت را بر دوش می‌کشند و در این حالت مانده‌اند.

صدها عالمِ بی‌انتها را پشتِ سر گذاشته‌اند و از خوف و رجا نیز فراتر رفته‌اند؛ از شدتِ خوفِ الهی، گویی همچون مویی باریک شده‌اند، اما در خطِ امانِ الهی باقی مانده‌اند.

آنان با چنان سرعتی در سلوک حرکت کرده‌اند که کمرِ سوارانِ چابک را شکسته‌اند (از فرطِ سبقت)؛ مرکبِ راهوارِ سلوک ناپیدا گشته و تنها عنانِ کار در دستِ آنان باقی مانده است.

با همتی بلند، هر دو عالم (دنیا و آخرت) را در برابرِ یک نانِ خوشِ معنوی فروخته‌اند؛ و از زشتی و ناخوشیِ عالمِ خاکی، همواره مراقب و آگاه به تفاوتِ میانِ نانِ دنیا و حقیقتِ باقی مانده‌اند.

کسانی که هرگز از مادرِ طبیعت و عالمِ مادی متولد نشده‌اند (تولدِ روحانی یافته‌اند)؛ ایشان همگی در پیشگاهِ تو، در همان فقرِ معنویِ محض باقی مانده‌اند.

تا زمانی که عطار راهِ چنین قومی را وصف کرده است، جانش به لب رسیده و قلبش در تپش و حیرتِ عمیق باقی مانده است.