دیوان اشعار - غزلیات

با طلوع خورشید، شب به دست شمشیر صبح کشته شده و خونش بر زمین ریخته است؛ حال بنگر که سرخیِ سپیده دم (شفق) مانند خونی است که در کاسه آبیِ آسمان ریخته شده است.

شب مانند پرستاری که مرواریدهایی (ستارگان) در دست دارد، در هر گام آن‌ها را جمع کرده بود، اما اکنون با وزش نسیم صبحگاهی، این مرواریدها از دست شب رها شده و بر زمین ریخته‌اند.

خورشید زرین، با تابش خود، پارچه‌ای زربفت بر تن عیسی (نماد پاکی) بافته است؛ نوری زرین چون زنار (کمربند مسیحیان) بر قامت مسیح جلوه‌گر شده و طلا بر او پاشیده است.

مطرب از دیوانِ شادی، پروانه (عاشق) را به بزم کشانده و ساقی از حوض حورا (بهشت)، شرابی مست‌کننده در جام ریخته است.

معشوق، هم قدرتِ معجزه موسی را دارد و هم کلام شفابخش عیسی را، اما در عین حال با قلبی سنگ‌دل مانند فرعون، با زلف خود (کمندِ عشق) خون عاشقان (ترسایان) را می‌ریزد.

ساقی با شکوه و وقار در حرکت است و کمربندی زرین به کمر بسته؛ از شرم حضور اوست که ستارگان کهکشان مانند جوزا (ستاره‌ای در آسمان) در حال فرو ریختن هستند.

ما از شدت مستیِ عشق، جان خود را به پای جام ساقی ریختیم و از چشمانمان تا اعماق زمین (تحت‌الثری)، رشته اشک‌هایی مانند ستارگان ثریا جاری شد.

عاشق از توبه و زهد سر باز زده و آن را در هم شکسته است؛ چرا که با رسیدن به بوی زلف یار، گویی شراب را بر سجاده (مصلا) ریخته است (یعنی زهد را به مستی فروخته است).

اشک‌های عاشق بیش از دریاست؛ این دلِ عاشق چنان دریایی است که یک قطره خونش، خود دریایی است که در وجود عاشق ریخته شده است.

در آن محفلی که عاشقان هم‌نفس گرد آمده‌اند و از هر سو شراب عشق می‌نوشند، جان‌ها مانند پروانه به دور شمع حقیقت می‌گردند و بال و پر خود را در آن فدا می‌کنند.

جانِ عاشق در سودای دل غرق است و تن نیز از دل رها شده؛ عطار می‌گوید که از این دریای دل، گنج‌های بسیاری را بیرون کشیده و آشکار کرده است.