دیوان اشعار - غزلیات

ای محبوب، به واسطهٔ عشقِ تو، این دلِ شوریده و دیوانهٔ من در سلامت و آرامش است؛ چرا که در خانهٔ دلِ من، هم دردِ عشقِ تو و هم خودِ جانِ من، هر دو با خوشی و مسالمت کنار هم جای گرفته‌اند.

چه تقدیرِ من وصلِ تو باشد و چه دوری و هجران از تو، هر دو حالت برای من که دلبسته و دیوانهٔ توام، دلپذیر و دوست‌داشتنی است.

من چنان در دریای عشقِ تو غرق شده‌ام که دیگر وجودِ مستقلی ندارم و متعلق به تو هستم؛ از این رو، هم تاوانِ گناهانم (غرامت) و هم شکرگزاری بابتِ الطافت برایم شیرین و گواراست.

دلِ من آن‌قدر افسانه‌ها و داستان‌های وصالِ تو را با خود مرور کرد و گفت، تا اینکه در نهایت، از شدتِ خیال‌پردازی و انس با این داستان‌ها، در آرامشی رؤیاگونه به خواب رفت و آرام گرفت.

ای دل، اگر ادعای عاشقی داری، مانندِ پروانه رفتار کن؛ یعنی بدونِ ترس و با شجاعت و مردانگی، از جانِ خود بگذر و آن را فدای عشق کن.

این‌گونه نیست که فدا کردنِ جان در توانِ تو نباشد؛ بلکه این کارِ زیبایِ پروانه است که جانش را در راهِ شعله فدا می‌کند و این کار از او به نیکی یاد می‌شود.

به دنبالِ قربِ سلطان (خداوند) باش و خود را به مرتبهٔ کوچکِ پروانه‌بودن محدود نکن؛ چرا که حتی یک روستاییِ ساده‌دل هم خوش‌تر از پروانه‌ای است که به سوختنِ در شعله راضی می‌شود (کنایه از اکتفا به مراحلِ پایینِ سلوک).

اگر تو مدعیِ آشنایی و دوستی با حقیقتی، پس چگونه به شرابی (لذتی) که همانندِ آن بیگانگان (ناآشنایان با حقیقت) است، خشنود می‌شوی؟

هر کس که ظرفیت و گنجایشِ درکِ اقیانوسِ بیکرانِ حقیقت را ندارد، تا ابد به نوشیدنِ یک پیمانهٔ کوچک از لذت‌های دنیوی یا معرفتیِ اندک بسنده می‌کند و با آن خوش است.

انسانِ رهروِ این راه، زمانی مردِ میدان است که از هر دو عالم (دنیا و آخرت) فارغ و تهیدست باشد و در این ویران‌سرا (دنیا)، همچنان خرسند و آرام باشد.

ای سالک، عطار را از آن دسته مرغانی (صوفیان و زاهدانی) ندان که با گرفتنِ یک دانه از رزقِ دو عالم قانع می‌شوند؛ او به دنبالِ حقیقتِ سلطان است نه خرده‌ریزهایِ دنیا و عقبی.