دیوان اشعار - غزلیات

نکته ادبی: کیمیا در اینجا به معنای ماده‌ای است که مس را طلا می‌کند، استعاره از دگرگون‌سازی و تعالی‌بخش بودنِ عشق است. سیمرغ نیز نمادِ امرِ دست‌نیافتنی و قدرتمند است که در ادبیات عرفانی، استعاره‌ای از حضرت حق یا حقیقتِ پنهان است.

نکته ادبی: بحرِ آتشین موج، تضادی است که شدتِ جان‌گداز بودنِ عشق را نشان می‌دهد. اندوه به ابرِ خون‌بار تشبیه شده تا سنگینی و آزاردهندگیِ غم را به تصویر بکشد.

نکته ادبی: خورشید سپهر ذره کردار، مبالغه‌ای است که برای نشان دادنِ برتریِ مطلقِ نورِ جمالِ معشوق بر هر جلوه‌یِ ظاهریِ هستی به کار رفته است.

نکته ادبی: زلف کافر، کنایه از زیباییِ گمراه‌کننده و فتنه‌انگیزی است که عقلِ عاشق را از حصارِ تعبد خارج می‌کند و او را به وادیِ شیدایی می‌کشاند.

نکته ادبی: خرقه نمادِ زهد و دین‌داریِ ظاهری است و زنار، بندی بود که غیرمسلمانان (اهل ذمه) بر کمر می‌بستند؛ تبدیلِ خرقه به زنار، استعاره از تحولِ روحی و گذار از ظاهرِ دین به باطنِ عشق است.

نکته ادبی: تخت و دار، نمادِ اوجِ قدرت و حضیضِ نیستی (مرگ) هستند. شاعر می‌گوید در پیشگاهِ عشق، این دوگانگی‌های دنیوی بی‌معناست.

نکته ادبی: قیامت در اینجا به معنایِ دگرگونیِ بنیادین و فروپاشیِ نظمِ پیشینِ زندگیِ عاشق به دستِ عشق است.

نکته ادبی: پشتِ دست و دیوار، کنایه از ندامت و درماندگی است. شاعر در حالِ توصیفِ وضعیتِ پس از ادعاهایِ واهیِ عاشقی است.

نکته ادبی: از سر گرفتن، به معنایِ تجدیدِ میثاق و استمرارِ تلاشِ عاشقانه است. عبارتِ زهی سر و کار، نوعی تحسینِ بزرگی و سنگینیِ این راه است.

نکته ادبی: عطار در اینجا تخلصِ خود را به کار برده است. بر باد رفتن، کنایه از نابودیِ هویت و زوالِ هستیِ عاشق در فراق است.