دیوان اشعار - غزلیات

عارفانی که در مسیرِ رسیدن به حق، هویتِ فردی خود را نابود کرده‌اند و در دلِ یکدیگر و در خدا زندگی می‌کنند، روزانه بارها از بندِ خودخواهی می‌میرند و به واسطهٔ پیوند با حق، دوباره زنده می‌شوند.

آن‌ها در هر لحظه از جداییِ از معشوق رنج می‌کشند، اما به محض اینکه بویِ وصال به مشامشان می‌رسد، با هر نفسِ خود، جانِ تازه‌ای می‌گیرند و حیاتِ نوینی را آغاز می‌کنند.

آن‌ها در مسیرِ عشق، متکی به توانایی‌ها و خودنمایی‌های شخصیِ خود نیستند و برایِ زنده‌ماندن نیز به دل و جانِ محدودِ بشریِ خود وابسته نیستند.

همانندِ گویی در خمِ چوگانِ ارادهٔ خداوند، سرگشته و تسلیم هستند؛ در خاکِ راهِ درگاهِ حق افتاده‌اند و بدونِ آنکه از خود اراده و اختیار (پا و سر) داشته باشند، زندگی می‌کنند.

آن‌ها نسبت به زندگیِ دنیوی و خواهش‌های نفسانی خود می‌میرند؛ همان‌طور که شمع برای روشنایی‌بخشی خود را می‌سوزاند، آن‌ها نیز بدون نیاز به خور و خوابِ مادی، حیاتِ معنوی دارند.

چگونه است که عود و شکر در هنگامِ سوختن، عطر و شیرینیِ ذاتیِ خود را آشکار می‌کنند؟ عارفان نیز در این طریقت، درست مانند عود و شکر، با سوختنِ هستیِ خود، حقیقتشان را نمایان می‌کنند.

اگر آن‌ها لحظه‌ای در هوایِ عشقِ خداوند نفس بکشند، مانند ذره‌ای غبار در فضا، از هستیِ خود بی‌خبر می‌شوند و اختیار و آگاهیِ محدودشان را به کلی از دست می‌دهند.

آن‌ها در فنا، نیست می‌شوند و دوباره به بقای مطلقِ الهی می‌رسند؛ آنگاه از هر دو پردهٔ فنا و بقا فراتر می‌روند و در مقامِ بی‌تعلقیِ محض زندگی می‌کنند.

چون آن‌ها حیاتِ حقیقی را در سایهٔ مرگِ نفسانیِ خود یافتند، هرچه بیشتر در برابرِ خواهش‌های دنیوی مرده‌وار رفتار کنند، زنده‎تر و آگاه‌تر به حقیقتِ هستی هستند.

آن‌ها در باطن، خورشیدِ یگانگی و معرفت‌اند، اما در مقامِ فقر و فروتنی، چنان افتاده‌اند که در برابرِ کوچک‌ترین موجودات، همچون نیازمندان و دریوزگان رفتار می‌کنند.

اگرچه در مقامِ معنوی مانندِ خورشیدِ بلندپایه هستند، اما در رفتارِ اجتماعی و ظاهری، مانند سایه‌ای بر زمین افتاده‌اند و از این در به آن درِ بی‌نشانی سرگردانند.

هنگامی که از یک تارِ موی زلفِ دوست آگاه می‌شوند، چنان محوِ آن می‌شوند که همچون خودِ آن مو، از بودن و نبودنِ خویش کاملاً غافل می‌شوند.

تمامِ ذراتِ وجودشان سرشار از بینایی و شنواییِ حقانی است، اما وقتی بر آستانهٔ ادب و بندگی قرار می‌گیرند، چنان فروتن‌اند که گویی کور و کر هستند و جز او چیزی نمی‌بینند و نمی‌شنوند.

عطار از سایهٔ حمایتِ این عارفان به زندگیِ معنوی دست یافته است و آن‌ها نیز از سرِ لطف و مهربانی، همواره بر او سایه افکنده‌اند و مراقبِ او هستند.