دیوان اشعار - غزلیات

هرگز نمی‌دانستم که دریای بی‌کرانِ حقیقت چنین ویژگی‌های شگفت‌انگیزی دارد که حتی بخارِ آن به آسمان بدل می‌شود و کفِ رویِ آب به زمین تبدیل می‌گردد.

ساحلِ دریا نمادِ نگاهِ دوگانه و ظاهری است که کفر و دین را جدا می‌پندارد، اما خودِ دریا (حقیقتِ مطلق) ورایِ این مرزبندی‌هایِ کفر و دین قرار دارد.

اگر بتوانی هم حقیقت (گوهر) و هم ذاتِ حق (دریا) را دریابی، این تجربه نصیب تو خواهد شد، اما بدان که آن حقیقتِ نهایی، نه آن چیزی است که تو تصور می‌کنی و نه این چیزی است که تو می‌بینی.

به یقین بدان که این حقیقت، هم دربرگیرنده‌ی همه چیز است و هم در واقع هیچ چیز نیست؛ در این مقام، دیگر تردید و یقینِ معمول معنا ندارد، چرا که خودِ این مفاهیم نیز در برابر آن ناچیزند.

در این دریایِ وجود که من در آن غرق شده‌ام، دیگر «منی» وجود ندارد و حتی دریا نیز دیگر آن دریا نیست؛ این رازِ نهان را کسی جز آن که به این مقامِ فنا رسیده باشد، درک نمی‌کند.

اگر قصد داری به نشانی از این دریا و گوهر دست یابی، تا زمانی که «نفس» تو همنشینِ توست و تو را به دنبالِ خود می‌کشد، هرگز به آن دست نخواهی یافت.

حتی اگر صد سال شب و روز ریاضت بکشی، هرگز احساسِ ایمنی نکن؛ زیرا یقین بدان که نفسِ تو همواره در کمین است تا تو را فریب دهد.

تو که از سر تا پا اسیرِ خواهش‌هایِ نفسانی هستی، چگونه می‌توانی کمالِ دل را درک کنی؟ کمالِ دل تنها برای کسی قابلِ فهم است که مردِ راه و اهلِ بصیرت باشد.

ای کسی که غافل مانده‌ای و اسیرِ نفس هستی، در این دنیا رنج می‌کشی و خونِ دل می‌خوری؛ اما کسی که صاحبِ دلِ پاک است، اگر زهرِ مشکلات هم بنوشد، برایش همچون عسل شیرین و گواراست.

کسی که اسیرِ هوایِ نفس است، هرگز نمی‌تواند کارِ بزرگی که در شأنِ عارفِ واصل است انجام دهد، و اگر ادعایِ انجامِ آن را بکند، مانندِ ابلیس فریب‌کار و رانده‌ شده است.

اگر می‌خواهی بدانی که کارِ تو اصیل و درست است یا خیر، پایت را در دایره‌ی احکامِ شرع محکم کن؛ چرا که تنها در پرتوِ شرع است که عملِ تو به حقیقت می‌پیوندد.

اگر حتی یک لحظه چشمت از مسیرِ پرهیزگاری منحرف شود، سزایِ آن چشمِ خطا کار، آتشِ دوزخ و عذابِ سخت خواهد بود.

ای عطار، گام‌هایت را در راهِ رسیدن به معنا استوار کن؛ چرا که در خاتمِ حقیقت، تنها دیدارِ خداوند است که همچون نگین می‌درخشد.