دیوان اشعار - غزلیات

همین که نورِ جمالِ محبوب را مشاهده کردم، هر دو عالم (دنیا و آخرت) در نظرم بی‌ارزش شد و خیالِ وجود داشتنِ مستقلِ خویش، برای همیشه از جان و تنم رخت بربست.

وقتی سالک از ظلمتِ نادانی بیرون آمد، طالبِ فنایِ خود شد و از این جست‌وجو، چنان شور و آتشِ جهانی در میانِ اهلِ دل پدید آمد که شگفت‌آور است.

وقتی نقاب از چهره‌ات کنار زدی و نوری آشکار شد، همچون شعله‌ای آتش‌فشان بود که در هر لحظه، جهانی از تعلقات را در دلِ همه‌ی انسان‌ها می‌سوزاند.

همین که لب به سخن گشودی، جانِ من به تن بازگشت و آن جانِ مرده‌ی بیخود، از شدتِ مستی و وجد، فریادکشان از قفسِ تن آزاد شد.

برقی از جمالِ تو درخشید و جهانِ مادی را از هم گسست؛ سپس نورِ یگانگی پرچمِ خود را برافراشت و تفاوت‌های من و تو از میان برداشته شد.

ما که از وطنِ اصلیِ خود (عالمِ قدس) دور افتاده‌ایم، به همین سبب خسته و گرفتارِ رنج هستیم؛ کسی که از وطن دور مانده باشد، چگونه می‌تواند دلبسته و آرام در این جهانِ خاکی بماند؟

حلاج همانندِ پهلوانی نامدار، با اشتیاق به سوی وطنِ اصلی (خداوند) بازگشت، زیرا در گلویش بندِ طنابِ دار قرار گرفت و این راهِ بازگشتِ او شد.

ساقیِ ازل، به جای کتابِ رسمیِ شریعت، جامی از شرابِ عشق به دستش داد و آتشِ سوزانی از درونِ پر تلاطمش بر تن و جانش شعله‌ور شد.

آن‌قدر شرابِ عشق نوشید تا فریادزن شد؛ سپس چنان فریادی زد که در آن نشانی از منیت نماند و کاملاً از بندِ خویشتن رها شد و در حالتِ فنا فرو رفت.

چون او نیرویِ معنویِ متفاوتی داشت، صبر و شکیباییِ خاصی هم داشت؛ لقمه‌ای از دنیا را برداشت، اما بلافاصله از دهانش افتاد و نخواست آن را ببلعد.

در هیبتِ این حالِ روحانی، حتی مردانِ بزرگ چنان ضعیف شدند که مانندِ زنان گشتند؛ وقتی پهلوانِ نامداری چون تهمتن (رستم) در برابرِ این حال از پا درمی‌آید، از افرادِ تر دامن (گناهکار) چه کاری ساخته است؟

در برابرِ این کارِ بزرگ و سنگین، پهلوانان و مبارزانِ راهِ حق فانی شدند؛ در این وادی، بت، بت‌گر و بت‌شکن همه یکی شدند و در وحدت مستهلک گشتند.

عطار از این اسرار در دلش عالمی دارد، اما چون کسی را که شایسته‌ی شنیدن این راز باشد نمی‌یابد، ناچار دلش به سخن گفتن و افشایِ این راز گشوده شد.