دیوان اشعار - غزلیات

کسی که در راهِ حق، از هستیِ خویش بی‌خبر شد و تمامِ نشانه‌های خود را گم کرد، به چنان مقامِ والایی دست یافت که پیشوای تمام عالمیان و انسان‌ها شد.

هر کس که اندک آگاهی و دلبستگی به خود یا حتی آگاهی از حقیقتِ خود دارد، هنوز از بندِ خودخواهی رها نشده است؛ چرا که اگر از خود بیرون آمده بود، نمی‌توانست چنین ادعایی (نزدیک شدن به حقیقت) را مطرح کند.

آن‌کس که از حقیقت خبر دارد، در واقع کسی است که از خود و آگاهی‌هایِ خویش بی‌خبر گشته است و آن‌کس که در عالم اثرِ ماندگار دارد، کسی است که در مقامِ بی‌نشانی، خود را به تمامی محو کرده است.

تا زمانی که تو درگیرِ دوگانگیِ «اثباتِ خویش» (هستی‌مندی) و «محوِ خویش» (نیستی‌مندی) هستی، گرفتارِ بندِ اندیشه‌ای؛ خوشا به حالِ کسی که از هر دو این وضعیت دست شست و به یک‌باره از میانِ این دوگانگی عبور کرد.

تا کی می‌خواهی میانِ گم شدن (محو) و پیدا گشتن (اثبات) سرگردان باشی؟ مردِ راه کسی است که همچون بزرگانِ طریقت، از هر دوِ این حالات فراتر رفته است.

هر کس که از بندِ اثبات و محو آزاد گشت و فارغ‌بال شد، به هرچه آرزو داشت، در یک چشم برهم زدن در پیشِ رویِ خود دست یافت.

اثبات، بالِ پرنده جان است و محو، پرِ دیگرِ آن؛ اما این بال و پر، فرعی هستند و تو را به مقصد اصلی نمی‌رسانند. آن‌ها را دور بینداز تا بتوانی به اصلِ وجودیِ خویش برسی.

تنِ تو در بندِ اثبات است و جانت در بندِ محو؛ از هر دو فراتر برو که هرکس از حصارِ این دو بیرون رفت، به عزتِ ابدی و جاودانگی رسید.

آن‌کس که از هر دو عالمِ پنهان و آشکار (دوگانگی‌ها) بیرون شد، دیگر نمی‌توان گفت که او آشکار است یا نهان؛ چرا که او از دایره‌یِ توصیف خارج شده است.

عطار، آنگاه که از میانِ این دو دریایِ (متلاطمِ) اثبات و محو رهایی یافت، در دریایِ دیگری (دریایِ مطلقِ حقیقت) غرق شد و برای همیشه کامروا و سعادتمند گشت.