دیوان اشعار - غزلیات

بار دیگر، پیرِ راهنمای ما از قید و بندهای دنیوی رها شد و با اختیارِ فقر و بی‌اعتنایی به آدابِ متظاهرانه، در خانقاهِ حق‌جویان، همچون شوریده‌ای بی‌قرار جای گرفت.

او به چنان مقامِ والایِ فقرِ معنوی دست یافت که خرقه و نشانه‌هایی را که نشان از ادعایِ پارسایی داشت، به آتش کشید و با ورود به این 'کفرِ' طریقت (که همان نفیِ خود و جهان است)، حقیقتِ نهان در دو عالم بر او آشکار شد.

عاشق با سوزِ درونِ خود، ادعاهای پوچِ مدعیان را نابود کرد و با نوشیدنِ دردِ اندوهِ دوری، به مقامِ رهایی و وارستگی دست یافت.

او در وادیِ بی‌مکانی و فراتر از زمان، بسیار چابک و توانا شد؛ آن‌چنان که بر مکرِ نفسِ خویش چیره گشت و به استادی در وادیِ فنا رسید.

او بارِ سنگینِ دلبستگی‌های دنیوی (که همچون جسدی بر دل بود) را بر زمین نهاد و با رسیدن به مقامِ هیچ‌انگاریِ خویش (فنا)، یارِ پنهان برایش آشکار شد.

هنگامی که چهرهٔ تابانِ محبوبِ ازلی نمایان شد، عقلِ بشری که پیش از آن همچون طاوس به زیبایی‌های خود می‌بالید، سرگشته و درمانده شد و اوهام همچون خفاشی که از نور می‌گریزد، از میان رفت.

در برابرِ تدبیرِ الهی، قوهٔ وهمِ انسان تبدیل به 'آزر' (بت‌تراش) می‌شود که بت‌های خیالی می‌سازد و عقلِ بشر نیز همچون 'مانی'، تنها نقاشی است که صورتی ظاهری از حقیقت را ترسیم می‌کند، نه خودِ حقیقت را.

آن‌گاه که دلِ عطار، دریایِ بی‌کرانِ فیضِ الهی را گوهربخش یافت، او نیز به سخن آمد و زبانش به کلامی لبریز از حکمت و حقایقِ گران‌بها گشوده شد.