دیوان اشعار - غزلیات

از آنجا که حقیقتِ وجودیِ تو به اصلِ هستی (خداوند) پیوسته است، تو در حقیقت، همان «خودِ» حقیقی هستی که بدونِ دخالتِ نفسِ تو باقی است؛ این همان حقیقتی است که به دلیلِ غفلت، از تو پنهان مانده است.

گاهی تو خود را در قالبِ جزئیِ نفس می‌بینی و گاهی در قالبِ کلیِ جان؛ اما حقیقتِ تو فراتر از این دو است و هر دو صفت، متعلق به ذاتِ تو هستند.

تو که در هر دو عالمِ ماده و معنا حضور داری، چگونه می‌توانی به حقیقتِ خود برسی؟ چرا که سرچشمه‌ی وجودِ تو، بسیار فراتر از نفس و جانِ محدودِ توست.

هم دلبستگی به «بودن» و هم ناامیدیِ ناشی از «نبودن»، هر دو حجاب و مانعِ دیدنِ حقیقت هستند. چرا بیهوده نگرانِ بودن و نبودنِ خویش هستی؟ چرا که هر دوی این‌ها نشانه‌ی نقص و محدودیتِ توست.

هنگامی که به طور کامل از قیدِ بودن و نبودنِ خویش رها شدی، دیگر نمی‌دانم جز تو چه کسی باقی می‌ماند که بتوان او را فرمانروایِ وجودِ تو دانست (چرا که تو خود همان فرمانروایی).

هر چه در عالم بوده و هست و خواهد بود، در برابرِ عظمتِ حقیقتِ تو، همچون ذره‌ای ناچیز است. به این ذره‌های کوچک نگاه نکن؛ به خورشیدِ حقیقتِ خود بنگر که پیشانی و جلوه‌یِ وجودِ توست.

اگر به دنبالِ دیدن و دانستنِ حقیقی هستی، دیگر چشمِ ظاهر را ببند و ذهن را از دانش‌های اکتسابی خالی کن؛ زیرا هر چه با چشمِ سر ببینی و با عقلِ جزئی بدانی، زندانی است که تو را از حقیقت دور می‌کند.

اگر همچون گویِ بازی، بدونِ سر و پا (بدونِ منیّت و اراده‌یِ شخصی) از میدانِ وجود بیرون بیایی، تا ابد هم اگر هستی داشته باشی، تو در چنبره‌یِ اراده‌یِ الهی گرفتار (و در عین حال رها) خواهی بود.

از آنجا که ذاتِ وجودیِ تو در پرده‌یِ رازهایِ پنهانِ الهی پوشیده شده است، پس یقین بدان که حقیقتِ تو، همان رازِ جاودانه‌یِ هستی است.

تو پادشاهِ همیشگیِ برترین مقامِ وجودی (غیب الغیب) هستی. اگر در هر دو جهان (دنیا و آخرت) چیزی جز تو وجود دارد، آن چیز در واقع گردش و سایه‌ای از حضورِ توست.

این جهان و آن جهان، هر دو از جسم و جانِ تو پدید آمده‌اند؛ بهشت و دوزخ نیز زاییده‌یِ کفر و ایمانِ درونیِ تو هستند.

خداوند تو را آفرید و ملائک به جایگاهِ تو سجده کردند؛ پس تو معشوقِ ویژه‌یِ درگاهِ الهی هستی و کلِ کائنات (چرخِ سرگردان) در خدمتِ توست.

عجب از تو که نسبت به خودت کور هستی، در حالی که در تمامِ ذراتِ دو جهان، هزاران دیده (هستی) مدام در حیرتِ بزرگی و عظمتِ تو هستند.

برای دلِ عطار، همچون آفتاب روشن شد که این آسمانِ نیلگون و فیروزه‌ای، گنجینه‌ای است که از معدنِ وجودِ تو سرچشمه می‌گیرد.